Nieuw VUB-onderzoek wijst uit dat meer dan negen op de tien studenten vandaag op de een of andere manier werken als jobstudent, zowel in hun vakanties als tijdens het academiejaar. Werken tijdens het academiejaar is bijna even vanzelfsprekend geworden als de klassieke vakantiejob. De onderzoekers, waaronder VUB-socioloog Karen Van Aerden (Onderzoeksgroep BRISPO), waarschuwen dat studentenarbeid voor een substantiële groep studenten steeds meer een financiële noodzaak wordt, met gevolgen voor studiesucces, welzijn en gelijke onderwijskansen.
Volgens de studie (de groep studenten was niet wetenschappelijk representatief, maar geeft wel een correcte tendens aan) werkte 87 procent van de studenten tijdens de voorbije zomervakantie en gaven ook 83 procent van de studenten aan ook tijdens het academiejaar te werken. Volgens de bevraging presteren studenten gemiddeld 31 werkdagen tijdens de zomer en werken tijdens het academiejaar gemiddeld 16,6 uur per week. De helft van de studenten geeft bovendien aan meer te willen werken sinds de federale regering het aantal toegelaten uren studentenarbeid verhoogde van 475 naar 650 uur per jaar.
“Studentenarbeid is geen randfenomeen meer. Voor veel studenten is werken nu een structureel onderdeel van hun opleidingstraject. Dat is niet noodzakelijk problematisch, tenzij werken een financiële noodzaak wordt en ten koste gaat van studeren.”
VUB-socioloog Karen Van Aerden
Uit het onderzoek blijkt dat 42 procent van de studenten werkt om zichzelf of hun familie financieel te ondersteunen. Voor 29 procent is het betalen van de studiekosten een belangrijke reden om een studentenjob uit te oefenen. Tegelijk zegt 86 procent te werken om vrijetijdsuitgaven te financieren en 82 procent om geld opzij te zetten voor later.
De financiële druk is niet gelijk verdeeld: studenten uit gezinnen met een lagere sociaal-economische achtergrond, studenten met een migratieachtergrond en studenten die zelfstandig wonen, geven aanzienlijk vaker aan dat ze werken om hun studies te bekostigen of hun gezin financieel te ondersteunen.
Die financiële nood vertaalt zich rechtstreeks naar de aula. Eén op de drie studenten zegt geregeld lessen of andere contactmomenten te missen door het werk. Voor 14 procent gebeurt dat zelfs vaak. 17 procent van de respondenten zegt regelmatig lessen uitgesteld online te bekijken omdat een studentenjob niet te combineren valt met fysieke aanwezigheid op de campus. Zestien procent van de werkende studenten ervaart moeilijkheden om werk en studie te combineren.
“Studenten die werken uit financiële noodzaak lopen het grootste risico op een studie-werkconflict”, zegt Van Aerden. “Zij moeten werken om hun studies te kunnen betalen, maar dreigen net daardoor studievertraging op te lopen. Zo ontstaat een vicieuze cirkel waarin ongelijkheid zichzelf versterkt.”
Opvallend is dat slechts 9 procent van de studenten vindt dat een studentenjob een positieve invloed heeft op de studieresultaten. Daartegenover staat 43 procent die het oneens is met die stelling.
De studie werpt ook voor het eerst een gedetailleerd licht op de kwaliteit van studentenjobs. Twee sectoren domineren: 40 procent van de studenten werkt in de horeca en 27 procent in de detailhandel. Bijna twee derde van alle studentenjobs betreft verkoops- en dienstverlenende functies. Voor die banen moeten studenten dikwijls akkoord zijn met het kloppen van onregelmatige uren. Zes op de tien studenten werken regelmatig tussen 17 en 19 uur, 42 procent tussen 19 en 22 uur. Bijna twee derde werkt vaak op zaterdag en 45 procent op zon- en feestdagen.
Daarnaast voelt een aanzienlijke groep studenten zich kwetsbaar op de werkvloer. Bijna één op de drie durft geen betere arbeidsvoorwaarden te vragen. Meer dan één op de vijf vreest ontslagen te worden wanneer hij of zij niet onmiddellijk doet wat gevraagd wordt. Ook grensoverschrijdend gedrag blijkt geen uitzondering. Dertien procent van de studenten rapporteert verbaal geweld, 11 procent ongewenste seksuele aandacht en 17 procent kreeg te maken met stereotypen of vooroordelen tijdens het werk. Studenten die werken om hun studies te betalen en dus afhankelijk zijn van dat werk rapporteren die problemen aanzienlijk vaker.
Hoewel studentenarbeid dikwijls wordt voorgesteld als een opstap naar de arbeidsmarkt, blijkt die link eerder beperkt. Slechts een kwart van de studenten zegt kennis of vaardigheden uit de opleiding daadwerkelijk te gebruiken in de studentenjob. Drie op de vier vinden dat hun studie weinig relevant is voor wat ze op het werk doen. Wel geeft vier op de vijf studenten aan nieuwe vaardigheden te leren via hun job. De onderzoekers zien daarin een belangrijke maatschappelijke uitdaging.
“We stimuleren studenten almaar meer om een job te nemen, maar verwachten tegelijk dat ze hun studie zonder vertraging afronden. Dat is een paradox die vooral studenten uit financieel kwetsbare gezinnen treft. Als we gelijke kansen ernstig nemen, moeten we ervoor zorgen dat studeren opnieuw de hoofdactiviteit kan zijn en werken een keuze blijft, geen noodzaak.”
VUB-socioloog Karen Van Aerden
De studie werd uitgevoerd door het Brussels Institute for Social and Population Studies (BRISPO) van de Vrije Universiteit Brussel bij een niet representaieve groep van 3.433 studenten uit het Belgische hoger onderwijs.
