Samenvatting
Een longitudinale studie, gepubliceerd in Human Relations, volgde tien Britse tweeverdienersgezinnen gedurende vijf jaar nadat de vader een periode alleen voor zijn kind zorgde tijdens het ouderschapsverlof. De onderzoekers tonen aan dat deze ervaring blijvende gevolgen heeft voor de loopbanen van beide partners, de verdeling van zorgtaken en zelfs de manier waarop vaders leiderschap invullen. Hoewel de studie gebaseerd is op een kleine en specifieke onderzoeksgroep, biedt ze waardevolle inzichten voor HR. Ze nodigt uit om anders te kijken naar duurzame loopbanen, gendergelijkheid, leiderschap en de manier waarop organisaties werk en zorg organiseren. Daarmee vormt ze ook een interessante opstap naar het volgende #ZigZagHR-bookazine, waarin de vervrouwelijking van de arbeidsmarkt centraal staat.
Langlopend onderzoek toont dat gedeelde zorg niet alleen gezinnen verandert, maar ook carrières, leiderschap en de organisatie van werk.
De arbeidsmarkt verandert. De afgelopen decennia namen steeds meer vrouwen deel aan betaald werk, ook de manier waarop we werk, zorg, loopbanen en leiderschap organiseren evolueert mee. Die veranderingen spelen zich niet alleen af op de werkvloer, maar even goed thuis. Een nieuwe longitudinale studie, gepubliceerd in Human Relations, laat zien hoe een periode waarin vaders alleen voor hun kind zorgen jarenlang doorwerkt in de loopbanen van beide partners. Daarmee werpt het onderzoek een verrassend licht op een veel bredere evolutie die ook HR aanbelangt.
Het onderzoek werd uitgevoerd door Emma Banister (University of Manchester), Ben Kerrane (Manchester Metropolitan University) en Joanna Wilson (Manchester Metropolitan University). De onderzoekers wilden beter begrijpen hoe gedeelde zorg in de eerste levensfase van een kind de verdere verdeling van werk en zorg beïnvloedt en wat dat betekent voor de loopbanen van beide partners. Daarvoor volgden ze gedurende vijf jaar tien Britse tweeverdienersgezinnen waarin de vader tijdens het eerste levensjaar van het kind een periode alleen de zorg opnam. Hun conclusie: solo-zorg door vaders verandert veel meer dan de taakverdeling thuis. Ze verandert ook hoe koppels hun loopbanen organiseren, hoe leiderschap vorm krijgt en hoe organisaties naar werk en zorg kunnen kijken.
Dynamic Linked Care(ers)
Een van de meest vernieuwende inzichten uit het onderzoek is dat loopbanen zelden individuele trajecten zijn. We spreken graag over persoonlijke carrièrekeuzes, maar in de praktijk worden die voortdurend afgestemd met een partner, kinderen en de context waarin een gezin leeft.
De onderzoekers introduceren daarom het concept ‘dynamic linked care(ers)‘. Daarmee stellen ze dat werk en zorg niet los van elkaar staan, maar elkaar voortdurend beïnvloeden. Wanneer de ene partner een stap vooruit zet, creëert dat vaak ruimte of beperkingen voor de andere. Loopbanen ontstaan dus niet alleen op de werkvloer, maar ook aan de keukentafel.
Voor HR is dat een interessante gedachte. Organisaties ontwerpen loopbanen vandaag nog vaak vanuit het individu, terwijl duurzame inzetbaarheid steeds vaker het resultaat is van beslissingen die binnen gezinnen worden genomen.
Solo-zorg verandert vaders blijvend
De studie toont ook waarom een periode van alleen zorgen zoveel impact heeft. Door zelfstandig verantwoordelijk te zijn voor de dagelijkse zorg ontwikkelen vaders niet alleen praktische vaardigheden, maar ook meer zelfvertrouwen als verzorger. Ze krijgen bovendien inzicht in de vaak onzichtbare mentale belasting die met zorg gepaard gaat: plannen, organiseren, vooruitdenken en voortdurend schakelen. Die ervaring blijkt blijvende gevolgen te hebben. Vaders blijven ook jaren later actiever betrokken bij de zorg voor hun kinderen en nemen vaker een gelijkwaardig aandeel op in de dagelijkse organisatie van het gezin.
Het onderzoek suggereert daarmee dat gedeelde zorg geen tijdelijke fase is, maar een hefboom kan zijn voor een duurzamere taakverdeling.
Meer ruimte voor de loopbaan van moeders
Wanneer vaders zelfstandig zorgtaken opnemen, ontstaat ook meer ruimte voor de professionele ontwikkeling van moeders. In verschillende gezinnen konden vrouwen sneller opnieuw aan het werk, gemakkelijker een promotie aannemen of ambitieuzere loopbaankeuzes maken, precies omdat ze wisten dat de zorg thuis daadwerkelijk gedeeld werd.
Dat maakt ouderschapsverlof veel meer dan een sociaal of familiaal thema. Het wordt ook een loopbaaninstrument dat organisaties kan helpen om talent te behouden en de loopbaankansen van beide partners in evenwicht te brengen.
Ook leiderschap verandert
Een opvallende vaststelling is dat de ervaring van intensieve zorg ook doorwerkt in hoe vaders naar hun werk kijken. Verschillende deelnemers geven aan dat ze empathischer werden, meer begrip kregen voor collega’s met zorgtaken en bewuster keuzes maakten rond flexibiliteit en werkdruk. Sommigen werden bovendien explicieter over hun rol als vader op het werk en voelden minder nood om zorgtaken te verbergen uit angst voor negatieve carrièregevolgen. Dat sluit aan bij een bredere evolutie waarin leiderschap steeds meer draait om relationele vaardigheden, vertrouwen en mensgericht organiseren.
Organisatiecultuur blijft bepalend
Tegelijk maakt het onderzoek duidelijk dat individuele keuzes nooit losstaan van de organisatiecontext. Vaders konden hun engagement vooral volhouden wanneer werkgevers voldoende flexibiliteit boden, leidinggevenden steun gaven en zorg opnemen niet werd gezien als een gebrek aan ambitie. In organisaties waar nog altijd het beeld leeft van de “altijd beschikbare medewerker”, blijken zorgende vaders veel sneller terug te vallen op traditionele rolpatronen.
Dat onderstreept opnieuw dat HR een belangrijke rol speelt in het creëren van een cultuur waarin zowel vrouwen als mannen werk en zorg duurzaam kunnen combineren.
Een sterk onderzoek, met enkele beperkingen
Het onderzoek onderscheidt zich door zijn longitudinale opzet. De onderzoekers volgden dezelfde gezinnen gedurende vijf jaar, waardoor ze niet alleen momentopnames, maar ook veranderingen in gedrag, zorgverdeling en loopbaanbeslissingen konden observeren. Dat is eerder uitzonderlijk binnen onderzoek naar werk en gezin.
Tegelijk vragen de auteurs zelf om voorzichtig te zijn met het veralgemenen van de resultaten. De studie omvat slechts tien koppels, allemaal hoogopgeleide, heteroseksuele Britse tweeverdieners die bewust kozen voor gedeeld ouderschapsverlof. De onderzoeksgroep is dus klein en relatief homogeen. De kracht van het onderzoek ligt daarom niet in representatieve cijfers, maar in het blootleggen van mechanismen die helpen verklaren hoe gedeelde zorg de loopbanen van beide partners op langere termijn beïnvloedt.
Een voorproefje van ons volgende bookazine
Dit onderzoek raakt aan vragen die de komende jaren belangrijker worden: hoe organiseren we werk en zorg in een arbeidsmarkt waarin tweeverdieners de norm zijn? Hoe evolueren loopbanen wanneer zorgtaken anders worden verdeeld? En welke impact heeft dat op leiderschap, talentontwikkeling en organisatiecultuur?
In het volgende #ZigZagHR-bookazine, verkennen we de vervrouwelijking van de arbeidsmarkt als een maatschappelijke transitie die de wereld van werk fundamenteel hertekent. Het bookazine is beschikbaar vanaf eind september.
