Samenvatting
In zijn artikel vertrekt Ralf Caers van recente gebeurtenissen rond Conner Rousseau en de Miss België-verkiezing om een breder thema te bespreken: de spanning tussen vrije meningsuiting en loyaliteit aan een organisatie. Hij toont hoe publieke uitspraken soms verder reiken dan de persoon zelf, zeker wanneer die deel uitmaakt van een partij, regering of organisatie. Volgens Caers speelt in bedrijven een gelijkaardig spanningsveld: werknemers hebben recht op een eigen mening, maar hun uitlatingen kunnen impact hebben op collega’s en op de reputatie van het bedrijf. Daarom pleit hij ervoor dat organisaties duidelijk bepalen waar ze voor staan en wat ze onder loyaliteit verstaan. Zo ontstaat meer houvast in situaties waarin meningen of gedrag botsen met de waarden van de organisatie.
Het nieuws van de week kwam deze keer uit de Wetstraat, waar Conner Rousseau een inreisverbod voor de Verenigde Staten om de oren kreeg na wat geruzie met de ambassadeur. Die was niet opgetogen met een vlog waarin Rousseau zijn betoog over ICE van enkele Hitler-foto’s had voorzien. Excuses werden gevraagd, maar Rousseau benadrukte liever dat het niet aan een ambassadeur toekomt om te bepalen wie wat mag zeggen in dit land. Recht op vrije meningsuiting, weet je wel. Wat mij nog meer bijbleef was zijn stelling dat sommige mensen die vergelijking met de Tweede Wereldoorlog misschien niet juist vinden, maar vele anderen wel.
Rousseau weet als geen ander dat er vandaag over weinig thema’s nog een onbetwist maatschappelijk standpunt kan gevonden worden. Zowat alles is gepolariseerd. Als partijvoorzitter hoeft hij zich daar ook niet veel zorgen over te maken, omdat hij niet kan ambiëren om alle burgers achter zich te scharen en dus vooral een standpunt moet kiezen dat zijn eigen achterban bedient of waartoe die achterban overtuigd kan worden. Het is dan aan andere partijen om een concurrerend standpunt te verdedigen als zij daarmee hun achterban een stem willen geven. Zo kan dus iedereen zijn recht op vrije meningsuiting gebruiken.
Waar het wel vervelend wordt, is in de regering. Rousseau is zelf geen minister, maar zijn partij levert wel ministers aan de zittende regering. Die zou wel eens minder effectief kunnen zijn als de Amerikanen door de vlog minder toegeeflijk zouden worden. Dat minister Frank Vandenbroucke zijn voorzitter bijtrad en het inreisverbod schandalig noemde, was weldegelijk een regeringskwestie.
Hr-professionals herkennen terecht het spanningsveld tussen het recht op vrije meningsuiting en de loyaliteitsverplichting. Onder die laatste wordt het van een werknemer verwacht dat hij de overeenkomst te goeder trouw zal uitvoeren en zijn werkgever niet opzettelijk zal beschadigen in de openbare ruimte. Je kan bijvoorbeeld moeilijk verwachten dat je elke dag op Instagram mag posten hoe laag het niveau is van de producten die je maakt en van je leidinggevende, en er toch kan blijven werken. Tegelijk veronderstelt de loyaliteitsverplichting ook dat er alleen redelijke zaken van de werknemer worden verwacht. Men hoeft zich dus niet verplicht te voelen in het openbaar te liegen om toch maar de schijn van het bedrijf op te houden.
Dat laatste doet zeker denken aan de Miss België-verkiezing van vorige week. Hoewel ex-laureaten die organisatie al maanden bekritiseren, was de kersverse Miss België Olga Lombardo er als de kippen bij om een lans te breken voor de organisatie. De beweringen van de ex-laureaten werden daarin vlotjes weerlegd door haar eigen ervaring, alsof ze een van die vriendinnen van Bart Schols was. Ze vergat mogelijk even het medeleven met de slachtoffers en divergerende realiteiten, of gaf een misplaatste invulling van de loyaliteitsverplichting in de publieke ruimte.
De loyaliteitsverplichting is een onderschat instrument in het hedendaagse hr-beleid. Net zoals een politieke partij mag een organisatie zichzelf een visie en waarden aanmeten. Die visie en waarden worden sterker naarmate persoon-organisatiefit ontstaat, werknemers zich identificeren met het bedrijf en bij elkaar dezelfde identificatie herkennen. Hoe duidelijker het is waarvoor een organisatie staat, hoe duidelijker het is aan wat werknemers loyaal horen te zijn en welke schade zij met bepaalde uitspraken zouden kunnen berokkenen aan de organisatie.
En toch hebben veel organisaties het moeilijk met het voorkomen van die schade. Men heeft dan bijvoorbeeld geen idee wat men zou aanvangen met een werknemer die in een voetbalstadium apengeluiden staat te roepen naar een zwarte voetballer. Of met een werknemer die vindt dat homoseksualiteit onrein is of Olga Lombardo op Facebook te donker getint vindt om Belgisch te zijn (allemaal realiteit deze week). En dat zelfs terwijl men veel werknemers in dienst heeft die niet wit zijn en ook niet allemaal hetero, en waarmee de op-sociale-media-postende-werknemers morgen moeten samenwerken.
Vanuit de zelfdeterminatietheorie weten we dat thuisvoelen (belongingness) een universele behoefte is. Mensen willen ergens bij horen, hechte en veilige relaties opbouwen en het gevoel hebben dat zij voor anderen zorgen en anderen voor hen. Met het gedrag uit de vorige paragraaf zal je daar niet geraken.
Ik roep organisaties dan ook op om werk te maken van hun visie en waarden en de loyaliteitsverplichting van daaruit te kaderen naar hun personeel. Wat ga je niet tolereren en waarom? Hoe ga je dit opvolgen? Welke acties ga je ondernemen als het toch gebeurt? Hoe voorbereid zijn die acties (is de wettelijke toetsing al gebeurd) en hoe ver wil je gaan om die waarden te behouden? Met betrekking tot dat laatste denken we aan het voorbeeld van de bedrijven die na de val van abortuswetgeving in de VS hun werknemers gingen beschermen tegen schendingen van de privacy, maar ook aan de kwestie omtrent internationale terughoudendheid: ga je bijvoorbeeld ook openlijk opkomen voor LGBTQ-rechten in jouw andere divisies in landen waar die rechten moeilijk liggen? En wat vertel je je mensen hier dan als je het daar niet doet?
Laten we deze week dus maar gebruiken om eens na te gaan hoe makkelijk wij onze loyaliteitsverplichting kunnen invullen en afdwingen, hoe gelijk die invulling is over onze divisies heen en of onze werknemers het anders zouden aanpakken dan Rousseau of Lombardo. Misschien levert het ons wel dat felbegeerde kroontje op: dat van kampioen van de werknemers.
Ralf Caers
===
In zijn wekelijkse rubriek ‘Chili con Caers’ geeft Ralf Caers smaak aan de HR-actualiteit en roept hij op tot kritische reflectie
