De Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen (SERV) publiceerde recent een advies over de invoering van samenlevingsjobs. Dit nieuwe instrument komt uit de beleidsnota Werk van Vlaams minister Zuhal Demir en moet langdurig werkzoekenden via maatschappelijk zinvolle taken dichter bij de arbeidsmarkt brengen. Samenlevingsjobs vervangen zowel de gemeenschapsdienst als wijk-werken en zijn dus een nieuw hoofdstuk in het Vlaamse activeringsbeleid. De SERV juicht de afschaffing van gemeenschapsdienst toe, maar waarschuwt tegelijk voor valkuilen. Het advies bevat concrete aanbevelingen om samenlevingsjobs uit te bouwen tot een zinvol en duurzaam activeringsinstrument.
Van gemeenschapsdienst naar samenlevingsjobs
Het concept van samenlevingsjobs werd gelanceerd in de beleidsnota Werk 2024-2025 van minister Demir. Gemeenschapsdienst voor langdurig werkzoekenden wordt stopgezet en samen met wijk-werken geïntegreerd in dit nieuwe systeem. Het idee: werkzoekenden die langer dan een jaar zonder werk zijn, krijgen tijdelijk werkervaring via maatschappelijk zinvolle taken bij lokale besturen, scholen en vzw’s. Denk aan administratief werk, ondersteuning bij evenementen, groendienst of personenvervoer. In ruil behouden ze hun werkloosheidsuitkering, aangevuld met een vergoeding per gewerkt uur. Wie een samenlevingsjob weigert, riskeert een sanctie.
Een vereenvoudiging met impact
Volgens de SERV is het positief dat de Vlaamse overheid werkplekleren wil vereenvoudigen door gemeenschapsdienst te schrappen en samen te voegen met wijk-werken. Maar het mag niet bij een loutere herverpakking blijven. De Raad pleit nadrukkelijk voor een hervorming die de zwakke punten van wijk-werken wegwerkt. Daarbij zijn vier principes cruciaal: vereenvoudiging, meerwaarde ten opzichte van andere instrumenten, afstemming op de noden van diverse doelgroepen en een heldere doelstelling die op het terrein ook uitvoerbaar is.
Duidelijke doelgroep en cruciale rol voor VDAB
Samenlevingsjobs zijn volgens de SERV vooral bedoeld voor wie niet meer dan halftijds of maximaal 60 uur per maand kan werken en een aantoonbare competentiekloof heeft. Het gaat om mensen die baat hebben bij het versterken van soft skills, zoals arbeidsritme en werkhouding. VDAB krijgt een sleutelrol als gatekeeper: van screening en toeleiding tot opvolging. Een correcte plaatsing moet carrousels vermijden en zorgen voor een logische opbouw in het traject naar werk.
Begeleiding als succesfactor
Het advies benadrukt dat werkervaring op zich niet volstaat. Begeleiding op de werkvloer, tussentijdse evaluaties en persoonlijke ontwikkelingsplannen zijn randvoorwaarden voor succes. Lokale besturen en vzw’s die werkplekken aanbieden, moeten over voldoende expertise beschikken of ondersteund worden. Cruciaal: er is structureel budget nodig voor kwaliteitsvolle begeleiding, juridisch verankerd en uniform toegepast.
Geen verdringing, wel maatschappelijke meerwaarde
Samenlevingsjobs moeten bijdragen aan activering, niet dienen om gaten in de lokale dienstverlening te vullen. Activiteiten moeten aangepast zijn aan de mogelijkheden van deelnemers én geen reguliere jobs verdringen. Monitoring door VDAB en betrokkenheid van sociale partners zijn nodig om de kwaliteit en doelstellingen te bewaken.
Flexibiliteit en juiste timing
De maatregel moet flexibel inzetbaar zijn qua duurtijd en intensiteit, maar volgens de SERV korter dan de voorgestelde twee jaar. Belangrijk is ook een snellere indicering richting sociale economie. Mensen die daar thuishoren, mogen niet eerst in een samenlevingsjob terechtkomen. Samenlevingsjobs zijn een opstap, geen wachtkamer.
Impact van federale maatregelen
De federale beslissing om werkloosheidsuitkeringen te beperken tot twee jaar versterkt de noodzaak om het hele activeringsinstrumentarium te herijken. Voor HR betekent dit dat duurzame activering meer dan ooit draait om begeleiding, maatwerk en samenwerking met werkgevers. Het ultieme jobaanbod mag geen samenlevingsjob zijn, maar moet gericht zijn op reguliere arbeid of sociale economie.
Juridische en financiële inkanteling
Tot slot wijst de SERV op de nood aan een doordachte juridische inkadering en een stabiele financiering. Het huidige chequesysteem bij wijk-werken is omslachtig en legt extra administratieve lasten bij VDAB. Eenvoud en transparantie moeten voorop staan, zodat middelen maximaal naar begeleiding en activering kunnen gaan.
Conclusie
Samenlevingsjobs kunnen een waardevol instrument zijn om langdurig werkzoekenden te activeren, op voorwaarde dat de lessen uit het verleden worden meegenomen. Voor HR-professionals betekent dit dat samenwerking met VDAB en lokale partners belangrijker wordt, net als aandacht voor begeleiding en competentieversterking. Alleen zo wordt de belofte van samenlevingsjobs waargemaakt: een opstap naar duurzame tewerkstelling in plaats van een tijdelijke bezigheid.
