Productiviteit en welzijn: een vals dilemma?

Een octopus als organisatiemodel. Een IKEA-kast die verklaart waarom zelf iets maken voldoening geeft. En ChatGPT dat ons productiever maakt, maar niet noodzakelijk socialer. Het zijn enkele inzichten uit de tweede editie van Work & Well-being, waar Liantis HR- en preventieprofessionals samenbracht. Rik Vera, Katleen De Stobbeleir en drie praktijkexperten lieten zien hoe productiviteit en welzijn elkaar kunnen versterken en welke rol AI, werkorganisatie en leiderschap daarin spelen.

De messy middle of change

“We zitten in de messy middle of change.” Met die woorden schetste Philip Van Eeckhoute, gedelegeerd bestuurder van Liantis, de context waarin organisaties vandaag werken. De vertrouwde zekerheden verdwijnen, terwijl nog lang niet duidelijk is wat ervoor in de plaats komt. Economische druk, geopolitieke onzekerheid, klimaatverandering en de opmars van artificiële intelligentie stellen organisaties voor grote uitdagingen. Sommige bedrijven zijn vooral bezig met overleven, andere proberen zich voor te bereiden op wat komt. De reactie is doorgaans dezelfde: kosten beheersen, efficiënter werken en de productiviteit verhogen.

Philip verwees naar de Franse koorddanser Philippe Petit, die in 1974 op ruim 400 meter hoogte zonder vangnet tussen de Twin Towers balanceerde. Ook organisaties zijn voortdurend op zoek naar evenwicht, maar volgens Philip vertrekken we daarbij te vaak vanuit een verkeerde veronderstelling, namelijk dat meer aandacht voor productiviteit ten koste gaat van welzijn en omgekeerd. Beide hoeven helemaal geen tegenpolen te zijn. Welzijn kan de productiviteit versterken en productief en betekenisvol werk kan op zijn beurt bijdragen aan ons welzijn.

Vanuit die overtuiging brengt Liantis tijdens Work & Well-being voor het tweede jaar op rij HR- en preventieprofessionals samen. Wie het welzijn van medewerkers wil verbeteren, kijkt daarbij ook naar de manier waarop werk georganiseerd wordt. En wie de productiviteit wil verhogen, heeft er alle belang bij om aandacht te besteden aan de mensen die het werk uitvoeren. HR en preventie brengen elk hun eigen expertise mee en kunnen elkaar versterken in het creëren van een werkomgeving waarin mensen goed werken én goed presteren.

2026 11 16 Liantis 137

Vandaag is de traagste dag voor de rest van je leven

“AI is als hondenhaar. Het zit overal.” Met die uitspraak maakte Rik Vera meteen duidelijk dat artificiële intelligentie geen toekomstmuziek meer is. De technologie is alomtegenwoordig en zal niet meer verdwijnen. In zijn nieuwe boek Alice Leadership in Wonderland beschrijft Rik een wereld waarin de vertrouwde spelregels niet langer werken. Wat gisteren nog sciencefiction leek, is vandaag realiteit. En het tempo van verandering blijft toenemen. “Vandaag is de traagste dag voor de rest van je leven.”

Toch ziet Rik vooral kansen. Hij verwees naar de film Back to the Future, waarin Marty McFly ontdekt hoe een kleine ingreep in het verleden de toekomst ingrijpend kan veranderen. Een DeLorean om terug te reizen in de tijd hebben we niet, maar met de keuzes die we vandaag maken, beïnvloeden we wel degelijk onze toekomst. Of zoals Rik het verwoordde: “Je leeft vandaag in het verleden van je eigen toekomst.”

Zijn belangrijkste boodschap? Ook kleine beslissingen en acties kunnen op langere termijn grote gevolgen hebben. De toekomst is geen vaststaand gegeven, maar krijgt mee vorm door wat we vandaag doen.

2026 11 16 Liantis 173

Niet harder werken, maar leren surfen

Een van de denkfouten die Rik bij organisaties ziet, is de overtuiging dat alles steeds sneller moet. Hij verwees naar de Red Queen uit Alice in Wonderland, die voortdurend moet blijven rennen om op dezelfde plaats te blijven. Diezelfde reflex herkennen we in organisaties, waar we meten hoeveel mensen produceren, hoe efficiënt ze werken en hoeveel tijd ze aan bepaalde taken besteden. Maar snelheid is niet noodzakelijk hetzelfde als vooruitgang.

Volgens Rik draait het minder om snelheid en meer om timing. Hij vergelijkt het met surfen. Een goede surfer probeert niet iedere golf te nemen, maar kijkt vooruit, herkent welke golf de moeite waard is en weet wanneer hij in beweging moet komen. Wie te vroeg is, verspilt energie. Wie te laat is, mist de golf.

Ook organisaties hebben er dus alle belang bij om naast hun dagelijkse werking voldoende ruimte te creëren om vooruit te kijken. Rik stelt daarvoor een 70-20-10-verdeling voor: 70% aandacht voor vandaag, 20% voor ontwikkelingen die op ons afkomen en 10% voor wat verder in de toekomst ligt. AI kan daarbij een belangrijke rol spelen. Door routinetaken over te nemen, kan technologie tijd vrijmaken om te experimenteren, nieuwe mogelijkheden te verkennen en vooruit te denken.

Maar vooruitkijken alleen volstaat niet. Ook de manier waarop organisaties zijn ingericht, bepaalt hoe wendbaar ze kunnen reageren op verandering.

De octopus als organisatiemodel

Daarvoor haalt Rik inspiratie bij de octopus. Die beschikt over een centraal brein, maar een groot deel van zijn zenuwstelsel bevindt zich in de acht armen. Die kunnen zelfstandig reageren en functioneren, zonder de verbinding met het geheel te verliezen. Voor Rik is dat een interessant alternatief voor organisaties die voortdurend heen en weer bewegen tussen centralisatie en decentralisatie. Het uitgangspunt is autonomie waar dat zinvol is, met behoud van een gezamenlijke richting. De sleutel ligt in gedeelde intelligentie: mensen, teams en afdelingen die informatie uitwisselen, kennis delen en van elkaar leren.

Ook voor HR en leidinggevenden ligt hier een belangrijke rol. Zij kunnen mee de omstandigheden creëren waarin samenwerking, kennisdeling en het opnemen van verantwoordelijkheid vanzelfsprekender worden.

Productiviteit en welzijn: een vals dilemma?

Hoe verhouden productiviteit en welzijn zich tot elkaar in de dagelijkse praktijk? Die vraag stond centraal in het panelgesprek met Sabien Lemaire (HR Director bij Liantis), Davy Ooghe (Group HSE Manager bij Unilin) en Hanne Sanders (directeur van Co-Prev). Vanuit hun eigen expertise gingen ze in op de uitdagingen waarmee HR- en preventieprofessionals dagelijks geconfronteerd worden.

Volgens Sabien begint het al bij de manier waarop we over productiviteit communiceren. Medewerkers krijgen vooral te horen dat het sneller en efficiënter kan. Maar productiever werken betekent niet noodzakelijk meer output realiseren. Het kan evengoed gaan over slimmer werken, minder energie verspillen, onnodige belasting wegnemen en medewerkers de ruimte geven om hun talenten optimaal in te zetten. Een betere organisatie van het werk kan zo zowel de productiviteit als het welzijn versterken.

Ook Davy benadrukte het belang van de organisatiecontext. Bij Unilin gaat veiligheid verder dan procedures en regels. Een sterke veiligheidscultuur steunt ook op betrokkenheid, vertrouwen en leidinggevenden die het belang van veilig werken uitdragen. Een terugkerende uitdaging is de waarde van preventie zichtbaar maken. Investeringen in ergonomie, veiligheid en welzijn worden vaak beoordeeld op hun directe kostprijs, terwijl de opbrengsten veel moeilijker te becijferen zijn. Hoe bereken je de waarde van een ongeval dat nooit plaatsvindt? Of van een medewerker die dankzij een preventieve ingreep niet uitvalt?

Hanne verbreedde het gesprek naar de rol van regelgeving en de arbeidscontext. Welzijn is niet uitsluitend een kwestie van individuele verantwoordelijkheid van werknemers of werkgevers. Ook de omstandigheden waarin mensen werken en de structurele risico’s die daarmee gepaard gaan, verdienen aandacht.

Het panelgesprek illustreerde hoe nauw HR en preventie met elkaar verbonden zijn. Beide disciplines kijken vanuit een andere invalshoek naar dezelfde organisatie, maar raken elkaar in de manier waarop werk wordt georganiseerd, mensen kunnen presteren, risico’s worden beheerst en welzijn wordt versterkt.

2026 11 16 Liantis 207

Niet iedereen zit op dezelfde AI-golf

Ook de impact van artificiële intelligentie kwam aan bod. In het debat over AI gaat veel aandacht naar de mogelijkheden van nieuwe technologie, de snelheid waarmee toepassingen evolueren en de vaardigheden die in de toekomst belangrijker worden. Maar niet iedere medewerker ervaart die veranderingen op dezelfde manier of kan er even gemakkelijk in mee.
Hanne vroeg daarom ook aandacht voor medewerkers voor wie de technologische evolutie minder vanzelfsprekend is. Begrijpen mensen wat er verandert? Krijgen ze voldoende ondersteuning om met nieuwe technologie aan de slag te gaan? En blijven ze perspectief zien in hun werk? De impact van AI op het welzijn van medewerkers hangt niet alleen af van wat de technologie mogelijk maakt, maar ook van de manier waarop organisaties de verandering begeleiden. Ook hier komen de expertise en verantwoordelijkheden van HR, leidinggevenden en preventie samen.

Waar dienen HR en preventie nog voor?

Met die vraag opende professor Katleen De Stobbeleir van Vlerick Business School haar afsluitende keynote. Als AI steeds meer taken overneemt, processen optimaliseert en beslissingen ondersteunt, waar ligt dan nog de toegevoegde waarde van HR en preventie?

Katleen draaide een vertrouwde redenering om. We weten dat welzijn bijdraagt aan productiviteit: gezonde en gelukkige medewerkers presteren doorgaans beter. Maar het omgekeerde geldt ook. Productief en betekenisvol bezig zijn, draagt bij aan ons welzijn. En die relatie komt door AI in een nieuw daglicht te staan.

Het IKEA-effect

Wie ooit een IKEA-kast in elkaar heeft gezet, kent het gevoel. De montage verloopt niet altijd zonder frustraties, maar zodra de kast rechtstaat, overheerst de trots. Dat is het IKEA-effect: we hechten meer waarde aan iets waarin we zelf tijd en moeite hebben geïnvesteerd.

Ook op het werk halen we voldoening uit zelf iets creëren en resultaten realiseren. AI neemt steeds vaker onderdelen van dat proces over. Dat levert tijdwinst op, maar kan ook een deel van de voldoening wegnemen. We moeten ons dus niet alleen afvragen welke taken we kunnen automatiseren, maar ook wat dat betekent voor onze werkbeleving. Katleen schoof daarom naast fysiek en mentaal welzijn nog drie dimensies naar voren die volgens haar meer aandacht verdienen: professioneel, sociaal en financieel welzijn.

2026 11 16 Liantis 412

Van kennis naar oordeelsvermogen

Om de impact van technologie op werk te illustreren, nam Katleen haar publiek mee naar de periode vóór de industriële revolutie. Kinderen werden toen ingezet om op leder te plassen, zodat het zachter werd. Machines maakten dat werk overbodig. Wat aanvankelijk een economische bedreiging vormde voor gezinnen, creëerde op langere termijn ruimte voor onderwijs.

Technologie verandert niet alleen welke jobs verdwijnen of ontstaan, maar ook welke vaardigheden waardevol zijn. Waar vroeger het maken centraal stond en later kennis steeds belangrijker werd, verschuift de aandacht volgens Katleen vandaag naar oordeelsvermogen. Nu technologie steeds meer informatie kan verwerken, wint het menselijke vermogen om af te wegen, te beoordelen en verantwoordelijkheid te nemen aan belang.

Die evolutie verandert ook onze kijk op automatisering. Veel organisaties voeren procesaudits uit om te bepalen welke taken efficiënter kunnen. Katleen stelde voor om daar een betekenisaudit aan toe te voegen. Welke taken geven medewerkers energie? Waar halen ze voldoening uit? En welke vaardigheden willen we bewust bij mensen houden? Niet alles wat technisch geautomatiseerd kan worden, hoeft ook geautomatiseerd te worden. Zeker niet wanneer een taak bijdraagt aan het professioneel welzijn. Daarmee wordt AI-implementatie ook een welzijnsvraagstuk.

Allemaal overtuigd van ons eigen gelijk

AI maakt ons productiever, maar niet noodzakelijk socialer. We bereiden vergaderingen steeds vaker voor met ChatGPT, laten argumenten verzamelen en standpunten onderbouwen. Het resultaat? Iedereen verschijnt uitstekend voorbereid aan tafel, maar ook overtuigd van zijn eigen gelijk. Volgens Katleen kan dat leiden tot meer conflicten en minder openheid voor andere perspectieven.

Ook onze dagelijkse interacties veranderen. Waar we vroeger een collega om advies vroegen of samen naar een oplossing zochten, richten we ons nu vaker tot een chatbot. Efficiënt, dat wel. Maar daardoor verdwijnen ook kansen om onze sociale vaardigheden te oefenen.

Naast AI-trainingen ziet Katleen daarom ook een belangrijke plaats voor het ontwikkelen van menselijke vaardigheden: moeilijke gesprekken voeren, actief luisteren en constructief omgaan met meningsverschillen.

HR als bewaker van fairness

De derde en volgens Katleen meest onderschatte dimensie is financieel welzijn. AI verandert mogelijk niet alleen hoe we werken, maar ook wie de economische waarde van dat werk ontvangt. Wanneer een kleine groep dankzij technologie veel meer waarde kan creëren, dreigt de inkomensongelijkheid toe te nemen. Die ongelijkheid kan op maatschappelijk niveau bijdragen aan onveiligheid en sociale spanningen. Ook binnen organisaties kan een groeiende kloof tussen de top en de rest van de medewerkers het vertrouwen aantasten en gevoelens van onrechtvaardigheid versterken.

Katleen ziet voor HR een belangrijke rol als gatekeeper van fairness. Vandaag beoordelen en belonen we medewerkers nog sterk op basis van individuele prestaties. Ook ons beloningsbeleid is steeds individueler geworden, met cafetariaplannen en gepersonaliseerde voordelen.

Volgens Katleen kan de aandacht verschuiven naar de unieke combinatie van vaardigheden die mensen meebrengen, met daarnaast opnieuw meer oog voor collectieve rechtvaardigheid en welzijn. Want als AI de productiviteit verhoogt, moeten we ons ook de vraag stellen hoe de opbrengsten daarvan verdeeld worden. Voor HR wordt die discussie minstens even relevant als de vraag welke taken we kunnen automatiseren.

Productiever én menselijker

AI kan organisaties productiever maken, maar de impact op het welzijn van medewerkers is niet vanzelfsprekend positief. Technologie verandert niet alleen hoe we werken, maar ook waaruit we voldoening halen, hoe we met elkaar omgaan en hoe de economische waarde van werk wordt verdeeld.

Daarom ziet Katleen een belangrijke rol voor HR en preventie. De implementatie van AI is meer dan een technologisch vraagstuk. Ook de gevolgen voor de werkorganisatie, de ontwikkeling van medewerkers, nieuwe welzijnsrisico’s en de verdeling van de opbrengsten verdienen een plaats in het debat.

Dat was ook de rode draad doorheen Work & Well-being. Productiviteit en welzijn hoeven geen tegenpolen te zijn. Ze kunnen elkaar versterken, afhankelijk van de keuzes die organisaties maken over hoe ze werk organiseren en waarvoor ze technologie (niet) inzetten. Hoeveel productiviteitswinst AI oplevert, is één zaak. Wat die winst betekent voor de mensen op de werkvloer, is minstens zo belangrijk.

2026 11 16 Liantis 432

Foto’s: Gregory De Leeuw

Schrijf je in op de wekelijkse HR-nieuwsbrief

LEES MEER

Schrijf je in op de #ZigZagHR-Nieuwsbrief

  • Iedere dinsdagochtend om 8u00 in jouw mailbox
  • Ideeën, inspiratie, best & next practices over (de toekomst van) HR
  • Waarmee jij aan de slag kan in jouw organisatie of HR team