Coaching als strategische spier van sterk leiderschap

Wat vroeger beschouwd werd als een bekentenis van zwakte, wordt vandaag steeds meer erkend als een teken van leiderschap: je laten coachen. Rond de tafel bij Travvant werd zichtbaar hoe diep verankerd het idee nog zit dat leiders alles alleen moeten kunnen en hoe bevrijdend het is wanneer dat dogma losgelaten wordt. Coaching verandert niet wat je denkt, maar hoe je denkt. De kern van het gesprek? Coaching is geen hersteltool maar een strategische hefboom. Het verruimt percepties, doorbreekt crisisdenken, versterkt menselijkheid en normaliseert ontwikkeling. Leiders die zich laten coachen, bouwen niet alleen aan zichzelf, maar ook aan veerkrachtigere en inclusievere organisaties.

Rond de tafel:

• Marlene Klompenhouwer, Chief Supply Chain Officer bij Infrabel;
• Leen Dehantschutter, Managing Director bij BD Media;
• Dominique Hillesum, HR Manager bij Proefcentrum Hoogstraten en lector bij KdG;
• Marleen Boen, Oprichter Training & Coaching Square (Travvant)
• Erika Dooms, Coach Training & Coaching Square (Travvant)

Van taboe naar strategisch leiderschap

Toen coaching in de jaren ’90 voorzichtig België binnen waaide, hing er vooral veel schaamte rond. “Coaching werd bekeken alsof er iets ‘gerepareerd’ moest worden,” vertelt Marleen Boen. “Alsof je niet goed genoeg was.” Coaching had vooral een correctief imago: een manier om zwakke schakels bij te sturen.

Dat narratief wil Marleen bijsturen. Organisaties zijn voortdurend in verandering, leiders staan onder toenemende druk en het menselijke aspect van leidinggeven krijgt een prominente plaats in het succes van teams en organisaties. Toch blijft de reflex hardnekkig: ‘Ik moet dit alleen kunnen.’ Zeker in Vlaanderen, waar zelfredzaamheid bijna cultureel verankerd zit. Gelukkig beginnen steeds meer organisaties te beseffen dat coaching geen teken is van tekort, maar van maturiteit. Het is niet het oplappen van een probleem, maar het versnellen van potentieel.

Perceptieverruiming

Als er één woord is dat de hele tafel spontaan gebruikte om coaching te omschrijven, dan is het perceptieverruiming. Coaching verandert niet wat je denkt, maar hoe je denkt. “Mijn realiteit is jouw realiteit niet,” zegt Marleen.

“Onze perceptie bepaalt onze realiteit en dus ook onze keuzes. Coaching is de moed hebben om je perceptie in vraag te stellen.”

Leiders botsen doorgaans dus niet op een gebrek aan competentie, maar vooral op een te enge perceptie van zichzelf of de situatie. Ze zien te weinig opties. Hun denken draait rondjes. De automatische piloot neemt over.

Coaching stopt dat patroon en opent het denken. “Perceptieverruiming maakt je mentaal-emotioneel weerbaarder,” zegt Marleen. “Het helpt leiders loskomen van fight-flight-freeze reacties, zwart-witdenken, micromanagement of perfectionisme. Het maakt hen minder kwetsbaar voor crisisdenken en beter in staat om bewuste strategische keuzes te maken.”

Oordeelloze aanwezigheid

Professionele coaching is geen gesprekstechniek, maar een vaardigheid. Coaches werken oordeelloos zonder agenda, zonder eigen drijfveren, zonder de neiging om te helpen. Ze creëren een ruimte waarin leiders dingen durven zeggen die ze nog nooit hebben uitgesproken. De coach blijft op de dunne lijn tussen aanwezigheid en afstand: volledig aanwezig bij de coachee, maar niet meegezogen in het verhaal.

Twee competenties staan daarbij centraal: oordeelloosheid en volledige aanwezigheid. In dat licht speelt de Choice Map van Marilee Adams een sleutelrol. Dit model onderscheidt twee mentale posities die ons denken sterk beïnvloeden. Leiders belanden onder druk vaak op het Judge Pad: een oordelende, rigide en vernauwde denkmodus. In deze staat is de focus gericht op wat of wie er ‘fout’ gaat, wat snel leidt tot tunnelvisie, stressreacties en het verliezen van nuance. Het Judge Pad is niet verkeerd of abnormaal, het is een automatische menselijke reflex, maar het beperkt de ruimte om opties te zien en constructief te reageren.

Coaching helpt leiders om te schakelen naar het Choice Pad (in de oorspronkelijke terminologie: het Learner Path). Dit is een mindset waarin nieuwsgierigheid, openheid en perspectief centraal staan. Op het Choice Pad stellen leiders vragen die beweging creëren: Wat speelt hier werkelijk? Welke opties heb ik nog niet gezien? Wat kan ik hiervan leren? Vanuit die positie ontstaat er ruimte voor verbinding, creativiteit en genuanceerde besluitvorming.

Precies dát maakt coaching zo effectief: het verandert niet wát iemand denkt, maar hóe diegene denkt. Coaches helpen leiders hun eigen mentale patronen te herkennen, hun automatische oordelen op te merken zonder erin vast te lopen en bewust te kiezen voor een open, lerende houding. Door het gesprek te vertragen, switching-vragen aan te reiken en meerdere perspectieven zichtbaar te maken, begeleiden coaches leiders van het Judge Pad naar het Choice Pad waar mogelijkheden openen, complexiteit handelbaar wordt en duurzaam leiderschap ontstaat.

Drie misverstanden die leiders klein houden

Rond de tafel werden mythes ontkracht die in veel organisaties en bij veel leiders leven. Ze vormen vaak precies de reden waarom leiders te laat of helemaal niet beginnen aan coaching.

1 – Coaching is therapie

Dat klopt niet. Bij therapie ligt de focus op ‘gisteren’. Een coach kijkt naar ‘morgen’. Waar psychotherapie inzicht geeft, geeft coaching beweging.

2 – Coaching is soft

Ook dat klopt niet. Coaching is net heel confronterend. Het legt patronen bloot die je mogelijks al jaren met je meedraagt. In dat opzicht kan coaching heel oncomfortabel zijn. Maar dat is net de bedoeling. “Je gaat niet zingend naar buiten. Je gaat naar buiten met energie om dingen anders te doen.”

3 – Een coach moet veel levenservaring hebben

De coach werkt niet op de inhoud, maar op het denken erachter. Het idee dat coaches veel levenservaring moeten hebben, wordt hiermee ontkracht. Ook jonge coaches kunnen uitstekend zijn. “Het is niet de ervaringsrugzak die telt, wel de vaardigheid om oordeelloos te observeren, te luisteren en scherpe vragen te stellen.”

De impact van coaching op organisaties

Coaching normaliseert persoonlijke ontwikkeling

Wat gebeurt er wanneer leiders op topniveau zich laten coachen? De impact reikt veel verder dan het individu. Bij Infrabel zette de CEO zelf expliciet stappen in coaching en baande zo de weg voor een meer structurele inzet van coaching in leiderschapsontwikkeling. Pas toen werd coaching organisatiebreed normaal. Het topmanagement zette het voorbeeld en dat normaliseerde daarmee persoonlijke ontwikkeling. Het toont hoe kwetsbaarheid van leiderschap naar beneden druppelt. Niet via processen, maar via voorbeeldgedrag.

Coaching maakt organisaties inclusiever

Marleen benoemt scherp dat exclusie, de basis van pesten en micro agressies, voortkomt uit oordelen. Coaching doorbreekt dat en creëert een cultuur van nieuwsgierigheid naar anderen, naar verschillen, naar wat je zelf nog niet ziet. Door vragen te stellen in plaats van te oordelen, ontstaat ruimte voor verschillen, nuances en andere perspectieven. In zo’n context wordt leiderschap menselijker, samenwerking vanzelfsprekender en conflict minder destructief.

Coaching beschermt tegen collectief crisisdenken

In turbulente tijden helpt coaching leiders ook om niet meegezogen te worden in collectieve paniek. Ze leren de reflex van oordelen vervangen door de reflex van vragen. Dat brengt rust en rust is strategisch. “Coaching helpt om niet mee in de crisis te gaan,” zegt Marleen. “Je blijft helder, niet reactief.”

Waarom coaching vandaag een strategische noodzaak is

De roundtable maakt duidelijk dat coaching een structurele noodzaak is in moderne organisaties. Leiders worden meer dan ooit aangesproken op hun veerkracht en hun vermogen om complexe situaties te ontleden. Dat vraagt meer dan technische skills. Het vraagt ook bewustzijn, zelfreflectie en mentale ruimte. En dat is precies wat coaching biedt.

Het kan breed en divers ingezet worden: voor groei in nieuwe rollen, om identiteit en purpose te onderzoeken, om stress en perfectionisme te doorbreken, om relaties te verbeteren, om beter te navigeren in verandering, om inclusie te versterken om als leider niet alleen rationeel, maar ook menselijk te kunnen zijn. “Een leider die zich laat coachen, bewijst dat hij zichzelf serieus neemt.”

Coaching pelt als het ware laagjes af. Niet om je bloot te leggen, maar om je vrij te maken. Vrij van patronen. Vrij van het idee dat je het alleen moet kunnen. Vrij van de percepties die je klein houden. Coaching maakt leiders niet ‘beter’ in de klassieke zin. Het maakt hen bewuster, wijzer, vrijer en veerkrachtiger. En daar plukken organisaties de vruchten van.

===

Drie C-level leiders, drie totaal verschillende trajecten

Rond de tafel bij Travvant zaten drie C-level leiders die elk op hun manier bewezen hoe krachtig en veelzijdig coaching kan zijn. Hun trajecten verschillen in context, motivatie en focus en tonen hoe breed coaching werkt: van identiteit tot besluitvorming, van zelfvertrouwen tot strategie. Dit zijn hun verhalen:

Marlene Klompenhouwer – Standhouden in een masculiene leiderschapsnorm

Als jonge leider legde Marlene de lat hoog, zó hoog dat ze zichzelf voortdurend onder druk zette. “Tot coaching me deed beseffen: ik creëerde die stress zelf.” Dat inzicht was het begin van een veel fundamenteler proces. In haar Bloom-traject rond identiteit en purpose stopte ze met zich te voegen naar een masculiene leiderschapsnorm en koos ze bewust voor authentiek vrouwelijk leiderschap. Kwetsbaarheid werd geen risico, maar een kracht. Die verschuiving bracht rust voor haarzelf en menselijkheid in een topteam waar rationaliteit en resultaat centraal stonden. Coaching hielp haar koers te houden in een harde context en precies daardoor werd haar invloed groter. “Een van de eerste vrouwelijke leiders die dat echt durfde,” zegt Marleen. Talent en ambitie hebben elkaar duidelijk gevonden. Vandaag durft Marlene een positieve macht opnemen, die nodig is in ‘grote veranderingen’. Ondertussen is Marlene ‘directeur generaal’ bij Infrabel.

Dominique Hillesum – Van analyse naar actie

Dominique begon haar zoektocht initieel bij een psycholoog. Maar daar bleef ze vooral praten, zonder vooruitgang te voelen. “Ik herhaalde mijn verhaal, maar er kwam geen beweging.” Coaching bracht precies dat: beweging. Geen meegaan in het verhaal, maar er doorheen kijken. Geen analyse om de analyse, maar vragen die richting geven. Het hielp haar scherpere keuzes te maken, patronen te herkennen en verantwoordelijkheid te nemen voor wat ze zélf in stand hield. Voor Dominique is coaching dan ook geen luxe, maar een houding: “Een leider die zich laat coachen, neemt zichzelf serieus.” Vandaag maakt ze als rolmodel met een grote doelgerichtheid en zelfverantwoordelijkheid echt een verschil in HR.

Leen Dehantschutter – Uit de perceptie tunnel stappen

Leen maakte voor het eerst kennis met coaching in Nederland, waar coaching deel uitmaakte van talentontwikkeling. Niet als reparatie, maar als versneller. Die visie nam ze mee. Vandaag merkt ze hoe snel leiders vastlopen in hun eigen perceptie. “Je denkt dat je geen opties meer hebt. Dan heb je iemand nodig die met je meekijkt, iemand die niet met oplossingen komt, maar met vragen.” Coaching hielp haar die denkruimte terug te vinden en complexiteit anders te benaderen. Voor Leen is coaching een hefboom om beter te worden in leiderschap maar ook als mens. De teamdynamiek die ze vandaag realiseert in haar team en die ze uitstraalt bij haar aandeelhouderschap is zoveel meer dan ze ooit had verwacht.