De vierdaagse werkweek is geschiedenis. Vanaf volgend jaar geldt in België een voltijdse werkweek van twintig uur, zonder loonverlies. Twintig jaar technologische vooruitgang en nieuwe afspraken over de verdeling van welvaart hebben de verhouding tussen werk en vrije tijd fundamenteel veranderd.
Brussel, 21 oktober 2046 – De Belgische regering heeft vandaag de invoering van de twintigurenwerkweek definitief goedgekeurd. Vanaf 1 januari 2047 wordt twintig uur de nieuwe wettelijke norm voor een voltijdse job, met behoud van loon en sociale rechten. België behoort daarmee tot de eerste landen ter wereld die de arbeidsduur in één generatie hebben gehalveerd.
De beslissing volgt op twintig jaar uitzonderlijke productiviteitsgroei, grotendeels aangedreven door artificiële intelligentie, automatisering en nieuwe vormen van werkorganisatie. Terwijl de Belgische economie vandaag aanzienlijk meer waarde creëert dan in 2026, besteden werknemers nog maar de helft zoveel tijd aan betaald werk.
De hervorming betekent het definitieve einde van de klassieke veertigurige werkweek. Ook de vierdaagse werkweek, die jarenlang als een belangrijke sociale innovatie werd beschouwd, behoort daarmee tot het verleden.
Productiviteitswinst wordt vrije tijd
De belangrijkste doorbraak kwam er toen werkgevers, werknemers en beleidsmakers overeenkwamen om een aanzienlijk deel van de productiviteitswinsten niet langer uitsluitend om te zetten in hogere productie, winst of lonen, maar ook in minder arbeidsuren.
Aanvankelijk gebeurde dat via sectorale experimenten. Organisaties onderzochten hoeveel menselijke arbeid werkelijk nodig was wanneer administratieve processen, rapportering, planning en routinematige taken grotendeels geautomatiseerd werden.
De resultaten leidden tot een fundamentele herziening van de arbeidsorganisatie. Vergaderingen werden drastisch teruggeschroefd, overbodige processen geschrapt en functies opnieuw ontworpen. De productiviteit per gewerkt uur steeg aanzienlijk.
De grootste verandering vond plaats in sectoren waar menselijke aanwezigheid essentieel blijft. Daar gingen investeringen in technologie gepaard met een herverdeling van taken, extra aanwervingen en nieuwe afspraken over de financiering van arbeid.
De maatschappelijke gevolgen zijn ingrijpend
De halvering van de arbeidsduur heeft ook het leven buiten de werkvloer veranderd. Ouders besteden meer tijd aan hun kinderen, mantelzorg wordt gemakkelijker gecombineerd met betaald werk en steeds meer mensen volgen opleidingen of engageren zich als vrijwilliger.
De gemiddelde loopbaan duurt vandaag langer, maar telt aanzienlijk minder gewerkte uren. Ook de traditionele scheiding tussen studeren, werken en pensioen is grotendeels verdwenen.
Opvallend is dat de twintigurenwerkweek niet heeft geleid tot een daling van de gemiddelde levensstandaard. De economische groei is minder afhankelijk geworden van het aantal gepresteerde arbeidsuren.
HR neemt afscheid van de urenregistratie
Voor HR betekent de hervorming een ingrijpende verandering. De klassieke voltijdse equivalenten, aanwezigheidsnormen en urenbudgetten verloren een groot deel van hun betekenis. Organisaties beoordelen prestaties vandaag veel meer op de waarde die teams creëren, de kwaliteit van hun werk en hun bijdrage aan de langetermijndoelstellingen.
Ook leiderschap verandert. Managers zijn nu verantwoordelijk voor het organiseren van werk binnen de beschikbare tijd, in plaats van voortdurend meer beschikbaarheid van medewerkers te verwachten.
In het Museum van de Arbeid in Brussel opent volgende maand een tentoonstelling over de veertigurige werkweek. Bezoekers kunnen er onder meer een oude prikklok, een timesheet en een agenda met acht opeenvolgende vergaderingen bekijken. Voor de jongste generatie werknemers is vooral dat laatste moeilijk te begrijpen.
Dit nieuwsbericht is twintig jaar te vroeg
Dit bericht is uiteraard fictief. België heeft vandaag geen twintigurenwerkweek met behoud van loon ingevoerd. En niemand weet hoe onze arbeidsduur er in 2046 werkelijk zal uitzien.
Dit artikel is geïnspireerd door een keynote van ruimtevaartingenieur Stijn Ilsen voor de CHRO Community van #ZigZagHR. Ilsen vertelde hoe hij met zijn teams werkt aan ambities die op het eerste gezicht onmogelijk lijken. Een van zijn technieken is de Future Press Release: schrijf vandaag het persbericht dat je over twintig jaar zou willen publiceren en redeneer vervolgens achterstevoren om te ontdekken wat daarvoor nodig is.
En ik heb die oefening toegepast op de toekomst van werk.
Een twintigurenwerkweek met behoud van loon roept ongetwijfeld economische, sociale en organisatorische vragen op. Of dit scenario mogelijk, haalbaar of wenselijk is, is voor deze oefening echter niet het uitgangspunt. Ik had net zo goed een totaal andere ambitie kunnen kiezen.
De waarde zit in de manier van denken. Wat gebeurt er wanneer we onze huidige aannames compleet loslaten? Welke mogelijkheden zien we wanneer we niet vertrekken van de bestaande beperkingen? En welke stappen zouden we vandaag zetten als we een radicaal andere toekomst als vertrekpunt nemen?
De toekomst in dit artikel is verzonnen. De methode om erover na te denken is dat niet.
Start!
