Werknemers melden zich vaker één dag ziek, maar blijven in totaal niet langer thuis. Dat blijkt uit onderzoek van Securex
De afschaffing van het verplichte ziektebriefje voor één dag heeft geleid tot ruim de helft meer eendaagse ziekmeldingen in bedrijven vanaf 50 werknemers. Dat blijkt uit een onderzoek van HR-dienstverlener Securex en professor Philip Verwimp (HIVA-KU Leuven en ULB). Het aantal ziekmeldingen van twee tot vijf dagen daalde niet. Tegelijk zijn er geen aanwijzingen dat werknemers in totaal meer dagen ziek thuisblijven.
Eén extra ziekmelding per acht werknemers
Sinds eind november 2022 kunnen werknemers in bedrijven met minstens 50 werknemers maximaal drie keer per jaar één dag thuisblijven wegens ziekte zonder doktersattest. Sinds 1 januari 2026 is dat aantal beperkt tot twee keer per jaar.
Om de impact van de maatregel te onderzoeken, vergeleken Securex en professor Philip Verwimp de evolutie van ziekmeldingen in kleinere bedrijven (5 tot 49 werknemers) met die in grotere bedrijven (50 tot 499 werknemers). De analyse is gebaseerd op gegevens van Belgische werkgevers uit de periode 2021 tot 2024.
In kleinere bedrijven steeg het gemiddelde aantal eendaagse ziekmeldingen per werknemer van 0,17 in 2021 naar 0,25 in 2024. In grotere bedrijven, waar het ziektebriefje werd afgeschaft, nam dat aantal toe van 0,22 naar 0,42.
Omdat beide groepen vóór de invoering van de maatregel een vergelijkbare evolutie kenden, konden de onderzoekers het effect van de versoepeling afzonderlijk berekenen. De afschaffing zorgde voor gemiddeld één extra eendaagse ziekmelding per acht werknemers, een stijging van 54%.
Meer ziekmeldingen, maar niet meer ziektedagen
De versoepeling van het ziektebriefje moest het voor werknemers gemakkelijker maken om bij ziekte één dag thuis te blijven zonder daarvoor naar de dokter te gaan. De verwachting was dat werknemers daardoor mogelijk sneller zouden herstellen en minder lang afwezig zouden zijn. Dat laatste blijkt voorlopig niet uit de cijfers. Het aantal ziekmeldingen van twee tot vijf dagen daalde niet significant.
Tegelijk bleef ook het totale korte ziektepercentage, voor afwezigheden tot één maand, nagenoeg onveranderd. Er zijn dus geen aanwijzingen dat de versoepeling tot meer ziektedagen of hogere directe loonkosten heeft geleid.
Voor werkgevers kunnen de extra ziekmeldingen wel gevolgen hebben. Een onverwachte afwezigheid vraagt soms om vervanging, aangepaste uurroosters of extra inzet van collega’s. Dat kan de werkdruk verhogen en bijkomende indirecte kosten veroorzaken.
Vaker ziek melden betekent niet noodzakelijk misbruik
De stijging van het aantal eendaagse ziekmeldingen betekent volgens de onderzoekers niet automatisch dat werknemers misbruik maken van de regeling. De lagere administratieve drempel kan er ook voor zorgen dat werknemers sneller thuisblijven om te herstellen, in plaats van ziek door te werken. Het onderzoek laat niet toe om uitspraken te doen over hun motieven.
Heidi Verlinden, Research Project Manager bij Securex en coauteur van de studie, wijst op mogelijke positieve effecten op langere termijn. “De versoepeling van het ziektebriefje heeft de drempel voor eendaagse ziekmelding zichtbaar verlaagd. Maar we zien geen aanwijzing dat daardoor ziekmeldingen van twee tot vijf dagen afnemen. Op basis van eerder onderzoek van Securex vermoeden we wel positieve effecten op langere termijn, omdat af en toe één dag herstelruimte langdurige uitval kan voorkomen. Het effect van de maatregel is trouwens sterker bij arbeiders dan bij bedienden, en arbeiders zijn net de werknemers die doorgaans minder herstelmogelijkheden hebben doordat ze minder flexibiliteit genieten op vlak van snipperdagen, werktijden en werklocatie.”
Het verschil tussen arbeiders en bedienden is opvallend. Wie zijn werkuren kan aanpassen, thuiswerken of gemakkelijker verlof kan opnemen, heeft doorgaans meer mogelijkheden om een mindere dag op te vangen. Voor werknemers met vaste uurroosters of een job die fysieke aanwezigheid vereist, ligt dat moeilijker.
Ook de aanpak van de werkgever speelt een rol
Volgens professor Philip Verwimp is de grootte van een bedrijf niet de enige factor die bepaalt hoe werknemers met ziekte omgaan. Ook de bedrijfscultuur, de beschikbare flexibiliteit en het HR-beleid spelen een belangrijke rol.
“We hebben de grens van 50 werknemers als maatstaf gehanteerd omdat de beleidsmaatregel enkel geldt voor grote bedrijven, maar dit wil niet zeggen dat dit de enige relevante indicator kan zijn voor toekomstig beleid. Kleine bedrijven met weinig ziekteverzuim kunnen evengoed het ziektebriefje afschaffen, terwijl sommige grote bedrijven er liever aan vasthouden. De bedrijfseigen aanpak van ziekte, preventie en HR-beleid, op vlak van flexibiliteit, bijvoorbeeld, is zeker zo belangrijk als de grootte van het bedrijf.”
De onderzoekers pleiten daarom voor een bredere aanpak van absenteïsme, met aandacht voor werkdruk, autonomie, leiderschap en de mogelijkheden om tijdig te herstellen.
Wat betekent dit voor het absenteïsmebeleid?
De resultaten komen op een moment waarop het Belgische absenteïsmebeleid volop verandert. Sinds januari 2026 kunnen werknemers nog twee keer per jaar één dag ziek thuisblijven zonder attest. Daarnaast zet de overheid sterker in op een vroegere opvolging van arbeidsongeschiktheid en een snellere re-integratie. Volgens recente cijfers van Securex daalde het absenteïsme in de eerste helft van 2026 verder. Die daling valt samen met de nieuwe federale maatregelen, al staat niet vast in welke mate die daarvoor verantwoordelijk zijn.
Ook de impactanalyse van het ziektebriefje laat voorlopig geen conclusies toe over de gevolgen op langere termijn. Of werknemers die af en toe één dag thuisblijven daardoor minder risico lopen op langdurige uitval, moet verder onderzocht worden.
Voor HR-professionals tonen de resultaten vooral het belang van een genuanceerde kijk op absenteïsme. Meer ziekmeldingen betekenen niet noodzakelijk meer ziektedagen, maar kunnen wel de werkorganisatie onder druk zetten.
Securex pleit daarom voor een geïntegreerd absenteïsmebeleid dat verder kijkt dan controle en ziektecijfers. Naast de begeleiding van zieke werknemers verdienen ook preventie, werkdruk, autonomie en leiderschap aandacht. De manier waarop het werk georganiseerd is, speelt immers mee in de mogelijkheden die werknemers hebben om tijdig te herstellen.
