De Belgische arbeidsmarkt bereikt een historische mijlpaal. Twintig jaar na de start van een grootschalige hervorming zijn klassieke vacatures en sollicitatieprocedures vrijwel volledig verdwenen. De gevolgen voor werkgevers, werknemers en HR zijn ingrijpend.
Brussel, 19 oktober 2046 – Voor het eerst in de geschiedenis telt België geen enkele openstaande vacature meer. Dat blijkt uit de nieuwste arbeidsmarktcijfers. Het is een opmerkelijke mijlpaal voor een land dat twintig jaar geleden nog worstelde met hardnekkige knelpuntberoepen, een structurele mismatch tussen vraag en aanbod en honderdduizenden mensen die moeilijk aansluiting vonden op de arbeidsmarkt.
De ommekeer kwam er na een fundamentele hervorming van de manier waarop mensen en werk bij elkaar worden gebracht. Werkgevers publiceren geen vacatures meer en kandidaten hoeven niet langer te solliciteren naar vooraf afgebakende functies. In plaats daarvan wordt werk georganiseerd rond opdrachten, competenties en ontwikkelpotentieel.
Een gedeelde digitale arbeidsmarktinfrastructuur brengt voortdurend in kaart welk werk gedaan moet worden, welke competenties daarvoor nodig zijn en waar talent beschikbaar is. Daarbij wordt niet uitsluitend gekeken naar wat mensen vandaag kunnen, maar ook naar wat ze met gerichte opleiding en ondersteuning kunnen leren.
Het einde van de knelpuntberoepen
De hervorming betekende ook het einde van de traditionele knelpuntberoepenlijst. Wanneer een tekort aan bepaalde competenties ontstaat, wordt onmiddellijk zichtbaar welke mensen zich daarvoor kunnen ontwikkelen, welke opleidingen nodig zijn en hoe organisaties hun werk anders kunnen organiseren.
Werkgevers concurreren daardoor veel minder om dezelfde schaarse profielen. Ze investeren vaker samen in het ontwikkelen en delen van talent.
Ook diploma’s hebben hun dominante positie verloren. Mensen krijgen nu ook toegang tot opdrachten op basis van aantoonbare competenties, leervermogen en interesses. Voor wie jarenlang buiten de arbeidsmarkt stond, heeft dat nieuwe mogelijkheden gecreëerd.
HR neemt afscheid van rekrutering
Ook binnen HR veranderde veel. Rekrutering en selectie, jarenlang een kernactiviteit van HR, is grotendeels verdwenen. HR-professionals richten zich vandaag vooral op de ontwikkeling van menselijk potentieel, het ontwerpen van werk, het begeleiden van loopbaantransities en het bewaken van eerlijke toegang tot kansen.
Ook de relatie tussen werkgever en werknemer is veranderd. Mensen bouwen hun loopbaan niet langer uitsluitend binnen één organisatie uit. Ze bewegen tussen projecten, teams en werkgevers, ondersteund door een systeem dat hun competenties en ontwikkelingsmogelijkheden zichtbaar maakt.
De doorbraak begon met een onmogelijke ambitie
De eerste plannen voor een arbeidsmarkt zonder vacatures werden in 2026 nog op ongeloof onthaald. Werkgevers, arbeidsmarktexperts en beleidsmakers beschouwden het idee als onrealistisch.
Toch besloten enkele organisaties en publieke arbeidsmarktpartners de ambitie als uitgangspunt te nemen. Ze begonnen niet met de vraag hoe vacatures sneller konden worden ingevuld, maar onderzochten waarom vacatures überhaupt nodig waren.
Twintig jaar later is de klassieke vacature een historisch begrip geworden.
In het Arbeidsmarktmuseum in Brussel kunnen bezoekers sinds kort een originele vacaturetekst uit 2026 bekijken. Het document wordt er tentoongesteld naast een papieren cv en een sollicitatiebrief. Voor jonge bezoekers zijn het merkwaardige overblijfselen uit een tijd waarin mensen hun talenten moesten samenvatten op twee pagina’s en werkgevers soms maandenlang zochten naar kandidaten die voldeden aan een vooraf opgestelde lijst met vereisten.
Dit nieuwsbericht is twintig jaar te vroeg…
Bovenstaande bericht is fictief. België telt vandaag allesbehalve nul openstaande vacatures. Maar wat als we die ambitie wél ernstig zouden nemen?
Tijdens zijn keynote voor de CHRO Community van #ZigZagHR vertelde ruimtevaartingenieur Stijn Ilsen hoe hij met zijn teams werkt aan doelen die op het eerste gezicht onmogelijk lijken. Een van zijn technieken is de Future Press Release: schrijf vandaag het persbericht dat je over twintig jaar wilt kunnen publiceren.
Die oefening dwingt organisaties om verder te kijken dan de gebruikelijke verbeteringen. Want wie de arbeidsmarkt van vandaag als vertrekpunt neemt, zal vooral zoeken naar manieren om vacatures sneller in te vullen, kandidaten beter te matchen en rekruteringsprocessen efficiënter te maken.
Een arbeidsmarkt zonder vacatures vraagt een ander vertrekpunt.
Wat als we werk niet langer organiseren rond vooraf vastgelegde functies? Wat als we mensen niet beoordelen op de mate waarin ze vandaag aan een profiel beantwoorden, maar ook op wat ze kunnen worden? En wat als werkgevers, onderwijsinstellingen en arbeidsmarktorganisaties niet langer afzonderlijk proberen om dezelfde schaarse talenten aan te trekken?
In zijn keynote vertelde Stijn hoe medewerkers van Barco via een Future Press Release mee konden nadenken over de toekomst van hun organisatie. Ik paste diezelfde methode toe op de Belgische arbeidsmarkt.
Het resultaat is geen voorspelling voor 2046, maar wel een uitnodiging om de grenzen van onze huidige manier van denken over werk, talent en rekrutering ter discussie te stellen.
De ambitie is fictief. De oefening hoeft dat niet te zijn, toch?
