Ralf Caers over de mogelijke schrapping van een feestdag en waarom niet elke werknemer dat verlies kan compenseren.
Het nieuws van de week kwam deze keer uit de Wetstraat, waar men zich luidop afvroeg of werknemers de begroting zouden willen stutten door een wettelijke feestdag in te leveren. Voor federale ambtenaren zou het aantal wettelijke feestdagen dalen van 13 naar 12, in lijn met de daling van 14 naar 12 die voor de Vlaamse ambtenaren in de stelling staat. Maar in de private sector zou de bijdrage nog duidelijker voelbaar zijn. Want terwijl er sowieso al maar tien wettelijke feestdagen voor hen zijn, zouden deze werknemers één wettelijke feestdag die in het weekend valt niet meer op een andere dag mogen compenseren. Het ACV fulmineerde dat de bijdrage weer bij de werkende burger wordt gezocht en dat andere EU-landen vaak al meer wettelijke feestdagen hebben dan België. Maar wat vind jij als hr-professional daar nu van?
Vanuit een bedrijfseconomisch perspectief lijkt de logica eerder eenvoudig. Aangezien de werkgever op dit ogenblik de loonkost op een wettelijke feestdag betaalt, heeft zo’n schrapping een rechtstreeks positief effect op de productiviteit: de werknemer verschijnt op het werk en levert daardoor een hoger rendement tegenover dezelfde loonkost. Dat hogere rendement verhoogt vervolgens de economische groei en tempert zo de begrotingszorgen. En toch zijn er enkele kanttekeningen te maken.
De weg naar een meer performante overheid
Ten eerste zou de regering de hervorming kunnen beperken tot de ambtenaren, dus zonder aan de private sector te raken. Voorstanders van die beperking zouden terecht kunnen wijzen op de omvang van het overheidsapparaat en de besparingsnood aan de uitgavenzijde. Wie vandaag nog meewarig doet over het employer brand van de overheid, gaat voorbij aan de realiteit dat de ambtenarij vaak een aantrekkelijk en concurrentieel pakket van loon en extralegale voordelen biedt en er weldegelijk talent van de private sector naar de overheid migreert. Dat verschil wordt opnieuw kleiner wanneer de wettelijke vakantiedagen bij de overheid dalen. Alleen lijken de omstandigheden vandaag minder gunstig dan enkele jaren geleden, nu de jobvacatureratio daalt (het aantal openstaande jobs gedeeld door het totaal aantal jobs) en het aantal sollicitanten per vacature stijgt. Daardoor wordt een snelle overgang van overheidspersoneel naar de private sector niet minder noodzakelijk, maar wel moeilijker, zeker wanneer je ook de jobinhoud van de vacatures in rekening brengt: jobs in de horeca of in bepaalde knelpuntberoepen zullen bijvoorbeeld niet noodzakelijk in aanmerking worden genomen, wat de concurrentie voor andere jobs in de private sector verder doet stijgen.
Niet iedereen kan onderhandelen
Ten tweede is het belangrijk om ook het belangenperspectief in rekening te brengen. We denken soms te snel in functie van kernwerknemers in de organisatie: werknemers die door bedrijfsspecifieke kennis of expertcompetenties veel onderhandelingsmacht hebben in de organisatie. Zij nemen mogelijk vrede met de bedenking dat ze niet gewerkt hebben op een zondag die toevallig ook een feestdag was en dat ze dus van de feestdag hebben kunnen genieten zonder productiviteit te verliezen of ontriefd te zijn. Maar het kan voor hen ook aanvoelen alsof hen een meevaller werd afgenomen omdat ze anders gewoon door toeval zowel de feestdag als een compenserende verlofdag hadden gekregen. Door hun onderhandelingsmacht in te zetten en het management aan te zetten om alsnog een verlofdag toe te staan, heeft het overheidsbeleid dus geen of zelfs een positief effect op hen: ze kunnen de verlofdag mogelijk opnemen op een autonoom gekozen tijdstip in plaats van op een vastgelegde dag.
Die focus op kernwerknemers gaat voorbij aan de realiteit dat er in organisaties ook meer perifere werknemers zijn die makkelijker vervangen kunnen worden en daarom minder onderhandelingsmacht hebben. Vanuit het belangenperspectief zijn zij het kind van de rekening en verliezen zij wel een dag compensatieverlof door de voorgestelde hervorming. Het is net die divergentie die het maatschappelijk perspectief wil voorkomen door elke werknemer een vervangende verlofdag toe te kennen als de wettelijke feestdag in het weekend valt.
Waar had ik anders kunnen zijn
Ten derde moeten we opletten om alle feestdagen zomaar op dezelfde manier aan mentaal welzijn te koppelen. In 2022 verscheen er bijvoorbeeld een studie over opwaartse contrafeitelijke gedachten: als werknemers op werkdagen die niet standaard waren (zoals weekends en feestdagen) dachten aan waar ze beter hadden kunnen zijn, daalde hun intrinsieke motivatie.
Dat impliceert enerzijds dat de regering mogelijk beter overheidsspecifieke feestdagen zoals Allerzielen en Koningsdag schrapt, wanneer de private sector ook aan de slag is. Anderzijds leert het ons ook dat wanneer organisaties alsnog een compenserende verlofdag toestaan, die mogelijk beter autonoom gekozen mag worden zodat de werknemer ze opneemt op een dag waarop de opwaartse contrafeitelijke gedachten anders hoog zouden zijn geweest.
Laten we deze week dus maar gebruiken om eens na te denken over hoeveel verlof wij toekennen aan onze werknemers, of we meer geven aan sommigen dan aan anderen en of we het wegvallen van een vervangende verlofdag zouden compenseren. Dat vertelt ons misschien evenveel over hoe we naar onze mensen kijken dan over wie die mensen zijn.
Ralf Caers
===
In zijn wekelijkse rubriek ‘Chili con Caers’ geeft Ralf Caers smaak aan de HR-actualiteit en roept hij op tot kritische reflectie





