De Belgische arbeidsmarkt blijft veerkrachtig, maar verliest vaart. De werkgelegenheid groeit trager, de werkloosheid loopt opnieuw op en met een werkgelegenheidsgraad van 72,8% blijft België nog ver verwijderd van de ambitie van 80% tegen 2030. En ondertussen veranderen artificiële intelligentie, digitalisering, vergroening en vergrijzing de jobs en vaardigheden waaraan onze economie behoefte heeft.
Meer mensen aan het werk krijgen blijft dus noodzakelijk. Maar dat alleen zal niet volstaan. België heeft ook een arbeidsmarkt nodig waarop mensen gemakkelijker kunnen bewegen tussen jobs, beroepen, sectoren en regio’s. Dat is een van de centrale boodschappen uit de nieuwe stand van zaken van de Hoge Raad voor de Werkgelegenheid (HRW).
De HRW is een federaal adviesorgaan dat sinds 1995 het werkgelegenheidsbeleid en de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt opvolgt. In de Raad zetelen vertegenwoordigers en experts van het federale en regionale niveau naast academici en arbeidsmarktexperts. Onder meer Bea Cantillon, Marc De Vos, Ides Nicaise, Luc Sels en Jan Denys maken er deel van uit. De wetenschappelijke ondersteuning gebeurt door de Nationale Bank van België. Die brede samenstelling maakt van het rapport meer dan een zoveelste conjunctuurbarometer: de Raad probeert ook structurele knelpunten bloot te leggen en formuleert aanbevelingen voor het arbeidsmarktbeleid.
De arbeidsmarkt vertraagt
De uitgangspositie is dubbel. De Belgische economie zou in 2026 nog met 0,6% groeien, na 1% in 2025. Ook de werkgelegenheid neemt nog toe, maar trager. In 2025 bedroeg de groei 0,4%, vooral dankzij de dienstensector en de niet-marktactiviteiten. In de industrie en, in mindere mate, de bouw gingen jobs verloren.
Tegelijk blijft de afstand tot de doelstelling van 80% werkgelegenheid groot. Vandaag is 72,8% van de 20- tot 64-jarigen aan het werk. Achter dat Belgische cijfer gaan bovendien grote regionale verschillen schuil: Vlaanderen haalt 77,3%, Wallonië 67,9% en Brussel 63,9%.
Ook de werkloosheid beweegt opnieuw in de andere richting. In 2025 kwamen er ongeveer 30.000 werkzoekenden bij. De werkloosheidsgraad steeg van 5,8% in 2024 naar 6,2% in 2025 en zou volgens de macro-economische projecties dit jaar oplopen tot 6,6%.
Dat werkgevers tegelijk moeilijk geschikte mensen vinden, illustreert een structureel probleem: beschikbare mensen, jobs en competenties vinden elkaar onvoldoende.
Meer mensen laten deelnemen
Een eerste prioriteit van de HRW is dan ook de arbeidsmarktparticipatie verhogen. De Raad kijkt daarbij onder meer naar jongeren, ervaren werknemers, mensen met een migratieachtergrond, personen met een handicap, langdurig zieken en vrouwen.
Die opdracht krijgt extra gewicht door de hervormingen die momenteel worden uitgerold rond pensioenen, langdurige ziekte en werkloosheid. De beperking van de werkloosheidsuitkering tot maximaal twee jaar heeft alleen al betrekking op meer dan 200.000 mensen.
De HRW onderzoekt de eerste resultaten van de terugkeer naar werk van mensen die hun uitkering verliezen, maar waarschuwt voor snelle conclusies. De hervorming ging pas in januari 2026 van start en een deel van de betrokkenen staat al lange tijd ver van de arbeidsmarkt.
Uitstromen uit een uitkering betekent bovendien niet automatisch instromen in duurzaam werk. Voor werkgevers verschuift daarmee ook de blik op arbeidsmarktkrapte. Talent aantrekken gaat niet alleen over harder concurreren om dezelfde kandidaten, maar ook over de vraag welke mensen vandaag moeilijker toegang vinden tot werk en welke drempels organisaties zelf kunnen wegnemen.
Vaardigheden laten volgen
Een tweede prioriteit is vaardigheden beter laten aansluiten bij een veranderende economie. AI en digitalisering veranderen taken en functies, de transitie naar een koolstofarme economie doet activiteiten groeien en krimpen en de vergrijzing verandert zowel het arbeidsaanbod als de vraag naar bepaalde profielen. Dat maakt permanente opleiding volgens de HRW essentieel gedurende de hele loopbaan. Maar daar zit een bekend probleem. Kortgeschoolden, en in het bijzonder kortgeschoolde werkzoekenden en inactieven, nemen minder deel aan permanente opleiding.
Dat maakt leren en ontwikkelen steeds minder een afzonderlijk HR-domein. Opleiding wordt een voorwaarde om mensen inzetbaar te houden wanneer jobs veranderen en om de overstap mogelijk te maken naar werk waar wel vraag naar is.
België loopt daarbij niet achterop omdat het belang van opleiding onbekend zou zijn. De moeilijkere vraag is wie bereikt wordt, op welk moment in de loopbaan en of nieuw verworven vaardigheden vervolgens ook tot beweging leiden.
Loopbanen beweeglijker maken
Hier ligt volgens de redactie van #ZigZagHR de opvallendste boodschap uit het rapport. De HRW vraagt expliciet om transities tussen beroepen, bedrijfstakken en regio’s gemakkelijker te maken. De arbeidsmarkt van de komende jaren heeft niet alleen nood aan meer instroom, maar ook aan meer doorstroom.
Dat gaat verder dan interne mobiliteit. Niet iedere medewerker wiens job door technologie verandert, zal binnen dezelfde organisatie een nieuwe rol vinden. Niet iedere sector die mensen nodig heeft, kan die vacatures vullen met werknemers die vandaag al in die sector actief zijn. En wie langer werkt, zal dat niet noodzakelijk veertig jaar in hetzelfde beroep of bij dezelfde werkgever doen.
Omscholing en permanente opleiding worden daardoor onlosmakelijk verbonden met loopbaanbeleid. De HRW schuift onder meer een efficiënter systeem van permanente opleiding naar voren en pleit voor een overzicht van vaardigheden vanaf 40 jaar. Voor HR gaat langer werken daardoor steeds meer samen met anders kunnen werken: in een andere rol, een ander beroep of zelfs een andere sector.
Beter weten wat werkt
De vierde prioriteit krijgt doorgaans minder aandacht, maar is minstens zo fundamenteel: beleid beter evalueren en beschikbare data beter benutten. België beschikt over veel administratieve gegevens over werk, werkloosheid, opleiding en sociale zekerheid. Volgens de HRW kunnen die gegevens beter worden ingezet en moeten overheden en academische onderzoekers er gemakkelijker toegang toe krijgen.
Dat is relevant in een arbeidsmarkt waarin tegelijk veel hervormingen worden doorgevoerd. Activering, opleiding of re-integratie kunnen pas gericht worden bijgestuurd wanneer duidelijk is welke maatregelen mensen daadwerkelijk naar duurzaam werk brengen en voor welke groepen ze minder goed werken.
Ook bereikbaarheid telt
Interessant is dat de HRW arbeidsmobiliteit niet uitsluitend figuurlijk interpreteert. Mensen moeten niet alleen van beroep of sector kunnen veranderen, ze moeten hun werk ook kunnen bereiken. De Raad vraagt daarom aandacht voor openbaar vervoer en, waar relevant, voor mobiliteitsoplossingen die werkgevers aanbieden. Een vacature en een beschikbare kandidaat vormen immers nog geen match wanneer afstand, uurroosters of vervoersmogelijkheden de stap naar die job in de praktijk bemoeilijken.
Bereikbaarheid wordt daarmee ook een HR-vraagstuk. De locatie van werk, aanwezigheidsbeleid, uurroosters en mobiliteitsaanbod bepalen mee hoe groot de arbeidsmarkt is waaruit een organisatie daadwerkelijk kan rekruteren.
Meer beweging
De vier prioriteiten van de HRW hangen uiteindelijk nauw samen. Meer mensen laten deelnemen, vaardigheden aanpassen, loopbaantransities vergemakkelijken en beter meten wat werkt. Dat is een bredere agenda dan mensen activeren om een werkgelegenheidsgraad van 80% te halen. Want terwijl België probeert meer mensen aan het werk te krijgen en langer aan het werk te houden, verandert ook het werk zelf.
Daardoor komen dossiers die binnen HR nog vaak afzonderlijk worden behandeld steeds dichter bij elkaar te liggen. Leren en ontwikkelen raakt aan interne mobiliteit. Loopbaanbeleid raakt aan langer werken. Mobiliteitsbeleid raakt aan toegang tot talent. En de introductie van AI raakt aan de vraag welke jobs veranderen en waar mensen vervolgens naartoe kunnen.
De Belgische arbeidsmarkt heeft meer mensen nodig. Maar in een economie waarin jobs, vaardigheden en sectoren veranderen, wordt minstens even belangrijk hoe gemakkelijk die mensen kunnen bewegen naar het werk waar ze nodig zijn.
