Samenvatting
AI maakt vooral bullshitjobs (zinloze banen) overbodig door automatisering en kostenbesparing. Dat levert bedrijven winst op, maar creëert het risico op inkomensverlies en sociale onrust. De uitdaging voor HR is om AI niet te gebruiken om mensen te schrappen, maar om zinloos werk te vervangen door zinvolle taken, zodat werknemers “pushed out but better off” kunnen worden.
Volgens Ralf Caers dwingt technologie bedrijven tot het herdenken van werk
Dit weekend berichtte De Tijd dat het aantal vacatures voor universitairen dermate laag staat dat zij zelfs in de hoogdagen van de coronapandemie meer kans maakten op een job. Volgens experten is dat te wijten aan AI, dat heel wat starterfuncties overbodig zou maken. Zo voorspelde Morgan Stanley onlangs nog dat AI zo’n 10 procent van de 2 miljoen banen in de Europese banksector zou kunnen laten verdwijnen. Denkt u als hr-professional ook meteen aan de bullshitjobs van David Graeber?
Graeber spreekt over een bullshitjob als de persoon die de job uitvoert zelf in stilte gelooft dat de job nutteloos is maar toch moet blijven doen alsof het zinvol is. Het zijn jobs waarvoor mensen dus echt arbeid moeten leveren (soms zelfs erg hard moeten werken) maar die geen maatschappelijke meerwaarde produceren. Volgens Graeber zijn er verschillende soorten bullshitjobs. Zo zijn er flunkies die enkel aanwezig moeten zijn om iemand anders (zoals een leidinggevende) belangrijk te laten lijken, of duct tapers die fouten van anderen moeten rechtzetten die eigenlijk vermeden hadden kunnen worden. Er zijn ook box thickers die nutteloze protocollen en instructies uitvoeren (zoals rapporten schrijven die niemand leest), taskmasters die onnodig werk creëren om het daarna op te kunnen volgen en goons die enkel aangeworven zijn omdat onze concurrenten dat ook doen.
De opkomst van AI ontmaskert die bullshitjobs in twee golven. In de eerste golf vermindert het werk van de duct tapers naarmate AI couranter gebruikt wordt in de bedrijfsvoering. Door AI voortdurend processen te laten analyseren, worden fouten sneller opgespoord of zelfs voorkomen en worden potentiële oplossingen ook zelf gegenereerd. Hoe meer departementen AI daarvoor gebruiken, hoe minder breed het werkveld van duct tapers dus wordt. Ook box thickers worden in hun blootje gezet, omdat ze geen meerwaarde produceren in vergelijking met de rapporten die AI genereert.
De tweede golf wordt gedreven door hoe de markt vandaag naar AI kijkt. Door de opmerkelijke AI-gedreven stijging van de aandelenkoersen op de beurzen staan CEOs onder hoge druk om die verwachtingen in te lossen. Omdat dat vaak nog moeilijker lukt aan de inkomstenzijde wordt er sneller gekeken naar de uitgaven en daar is de loonkost natuurlijk een belangrijke post. AI-gedreven ontslagen ontbloten de taskmasters, die bij elk vertrek van een ondergeschikte minder nut lijken te hebben. En hoe meer bedrijven die ontslagtrend volgen, hoe minder aantrekkelijk het wordt om een flunky te zijn (bij de concurrentie haalt een gelijkaardige manager dezelfde verkopen maar met 10 ondergeschikten minder) of goons in dienst te houden (de concurrentie ontslaat hen ook).
Voor heel wat hr-professionals zal dit aanvoelen als een dubbele winst. Enerzijds wordt er meer winst gemaakt door de lonen voor bullshitjobs te schrappen en anderzijds worden mensen losgekoppeld van hun zinloze job en zullen ze er geen bore-out of burn-out door ontwikkelen. Of zoals Kaye het noemde: we maken misschien wel POBBOs, Pushed Out But Better Off. Zij moeten zich dan niet meer bezighouden met futiliteiten en hebben eindelijk tijd om iets echt waardevol te doen.
In die tijdsgeest zitten we nog niet helemaal. Als je hoort wat mensen zeggen, is de echte angst vaak niet het verliezen van hun jobinhoud maar het permanent verliezen van hun inkomen. Daarom vond ik een recente uitspraak van financiële paus Jamie Dimon intrigerend. Hij zei dat je al die mensen niet zomaar op straat kan zetten, want als ze nu 150.000 dollar verdienen en in hun volgende baan 30.000 dollar, dan zou je volgens Dimon een revolutie ontketenen. Je kan dat interpreteren als het uitroepen van de bullshitjob als sluitstuk van de sociale vrede, maar ook als een opdracht voor hr. Als AI werknemers overbodig maakt omdat bedrijven evenveel kunnen doen met minder mensen, zorg dan dat we AI gebruiken om meer te doen met evenveel mensen. Want als we mensen ontslaan en ze vinden geen werk meer door AI, dan maken we geen POBBOs van hen en is er geen dubbele winst. En als ze wel werk vinden door AI voor hen te laten werken en daardoor POBBOs worden, concurreren ze ons misschien in de toekomst het bankroet in.
Laten we deze week dus maar eens gebruiken om na te gaan of wij bullshitjobs in onze organisatie hebben, hoe we AI zouden kunnen inzetten om dat bloot te leggen en hoe we zinvolle taken kunnen ontwikkelen voor de zinloze taken die we wegnemen. Zo zijn we meteen ook zeker dat we zelf geen bullshitjob hebben.
Ralf Caers
===
In zijn wekelijkse rubriek ‘Chili con Caers’ geeft Ralf Caers smaak aan de HR-actualiteit en roept hij op tot kritische reflectie
