Samenvatting
Naar aanleiding van de Werelddag voor veiligheid en gezondheid op het werk wordt opnieuw aandacht gevraagd voor arbeidsveiligheid, waarbij analyses van AXA en cijfers van Fedris tonen dat het aantal dodelijke arbeidsongevallen weliswaar daalt (van 62 in 2019 naar 45 in 2024, en woon-werkongevallen van 47 naar 33), maar dat de problematiek ernstig blijft door de grote menselijke en organisatorische impact van elk ongeval. De belangrijkste oorzaken zijn verkeersongevallen (27%), valpartijen van hoogte (22%), vallende of bewegende objecten (16%) en ongevallen met machines (12%), aangevuld met interne aanrijdingen op de werkvloer. Vooral nieuwe werknemers blijken kwetsbaar, aangezien ongeveer een kwart van de slachtoffers minder dan één jaar anciënniteit heeft, wat het belang onderstreept van sterke onthaalprocedures, opleiding en begeleiding. Daarnaast vormen KMO’s, vooral in de bouw- en transportsector, en het woon-werkverkeer belangrijke risicodomeinen. Ernstige ongevallen leiden vaak tot langdurige afwezigheid en blijvende invaliditeit, waardoor de boodschap duidelijk is: blijvend inzetten op preventie, opleiding en nazorg is essentieel om het aantal en de impact van ongevallen verder te verminderen.
Werelddag voor veiligheid en gezondheid op het werk: de gegevens benadrukken de sleutelrol van onthaal en opleiding bij het terugdringen van arbeidsongevallen
Ter gelegenheid van de Werelddag voor veiligheid en gezondheid op het werk, ingeroepen door de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO), herinnert een grondige analyse van ernstige ongevallen door AXA aan een essentiële realiteit: hoewel het aantal dodelijke ongevallen daalt, blijven de risico’s wel duidelijk bestaan. Nieuwe medewerkers, verkeer, valpartijen, machines, woon-werkverkeer… de meest kritieke situaties worden in kaart gebracht. En bevestigen, jaar na jaar, dat een solide preventie het mogelijk maakt om ongevallen en hun menselijke en organisatorische impact te verminderen.
Het aantal dodelijke arbeidsongevallen is de afgelopen tien jaar gedaald, zowel op de werkplek als tijdens het woon-werkverkeer. Deze ontwikkeling is bemoedigend. Ze verandert echter niets aan de ernst van het onderwerp: elk dodelijk ongeval is er één te veel.
“De waargenomen daling is positief, maar mag er nooit toe leiden dat we minder aandacht hebben voor de problematiek. Achter deze cijfers gaan uiterst zware menselijke realiteiten schuil, voor de slachtoffers, hun naasten en de bedrijven. Preventie blijft dus essentieel”, verklaart Audrey Amiot, directeur bedrijfsverzekeringen bij AXA.
Bekende risico’s, duidelijk geïdentificeerde oorzaken
De meest voorkomende oorzaken van dodelijke ongevallen op de werkplek zijn goed gekend. 27 % betreft verkeersongevallen op de openbare weg, waarvan 12 % met een vrachtwagen en 9 % met een auto. Valpartijen vanop hoogte vertegenwoordigen 22 % van de gevallen. Daarna volgen ongevallen met vallende, bewegende of instortende materialen (16%), gevolgd door ongevallen waarbij het slachtoffer beklemd of gevangen raakt in een machine (12%). Een op de tien slachtoffers overlijdt als gevolg van een aanrijding of botsing tijdens interne verplaatsingen, bijvoorbeeld met een heftruck, een vrachtwagen tijdens het laden of lossen, een hoogwerker of een bobcat.
De nationale cijfers, afkomstig uit het jaarverslag 2024 van Fedris, het Federaal Agentschap voor Beroepsrisico’s, bevestigen ook deze dalende trend. Het aantal dodelijke ongevallen neemt af: het aantal dodelijke arbeidsongevallen daalde van 62 in 2019 naar 45 in 2024, terwijl het aantal dodelijke ongevallen op weg van en naar het werk in dezelfde periode afnam van 47 naar 33. De cijfers van Fedris wijzen op dezelfde belangrijkste oorzaken: verlies van controle over een vervoermiddel, van een hoogte vallen, beknelling of meesleuren door een voorwerp of het vallen van materialen op het slachtoffer.
Nieuwe medewerkers blijven bijzonder kwetsbaar
Een van de meest opvallende bevindingen betreft de anciënniteit van de slachtoffers. Een kwart van de mensen die omkwamen bij een ongeval op de werkplek had minder dan een jaar anciënniteit. Bij dodelijke ongevallen op weg van en naar het werk loopt dit percentage op tot 28 %.
Hetzelfde geldt voor ernstige ongevallen die leiden tot blijvende ernstige invaliditeit. Op de werkplek heeft een kwart van de slachtoffers eveneens minder dan een jaar dienstverband.
Deze gegevens herinneren aan het belang van een grondige introductie, een adequate opleiding en daadwerkelijke begeleiding vanaf het moment dat iemand bij het bedrijf in dienst treedt.
“De integratie van een medewerker mag niet als een loutere formaliteit worden beschouwd. De onthaalprocedure, de opleiding en het aanleren van de juiste reflexen spelen een doorslaggevende rol in de preventie”, benadrukt Audrey Amiot.
Duidelijke aandachtspunten: KMO’s transport en woon-werk verkeer
Bijna een kwart van de dodelijke arbeidsongevallen in de onderzochte portefeuille betreft bedrijven met minder dan 50 werknemers. Van deze gevallen vindt bijna de helft plaats in de bouwsector en 14 % in de transportsector.
Wat betreft dodelijke ongevallen op weg van en naar het werk, is bij bijna de helft van de gevallen een voertuig betrokken, terwijl een kwart betrekking heeft op zwakke weggebruikers, zoals voetgangers en fietsers. 28 % van deze ongevallen vindt ‘s ochtends tijdens de spits plaats, tussen 6 en 8 uur. De maanden met de meeste ongevallen in de geanalyseerde periode zijn maart en oktober, met elk 14 % van de slachtoffers, en november met 15 %.
De ernstigste ongevallen hebben blijvende gevolgen
In de periode 2021-2024 leidde 1 % van de arbeidsongevallen tot een blijvende arbeidsongeschiktheid van 10 % of meer. Voor ongevallen op weg van en naar het werk bedraagt dit percentage 2 %.
Breuken zijn de meest voorkomende verwondingen: ze vertegenwoordigen een derde van de ongevallen op de werkplek en de helft van de ongevallen op weg naar of van het werk. Op de werkplek betreft één op de vijf ongevallen een val op gelijke hoogte. Andere belangrijke oorzaken zijn het vallen van voorwerpen of materiaal (14 %), het verlies van controle over een machine of een vervoermiddel (14 %) en vallen van hoogte (12 %). Op het woon-werkverkeer zijn de belangrijkste oorzaken het verlies van controle over het voertuig (40 %) en vallen op dezelfde hoogte (14 %).
De gevolgen van deze ongevallen zijn van lange duur: 94 % van de arbeidsongevallen met een blijvende arbeidsongeschiktheid van minstens 10 % leidt tot een afwezigheid van meer dan drie maanden. Voor ongevallen op weg van en naar het werk bedraagt dit cijfer 93 %.
“Een ernstig ongeval houdt stopt niet op de dag dat het plaatsvindt. Het heeft blijvende gevolgen voor het leven van het slachtoffer, zijn omgeving en de organisatie van het bedrijf. Ook daarom moet preventie op de lange termijn worden bekeken”, voegt Audrey Amiot toe.
Wanneer zich een ongeval voordoet, blijft individuele begeleiding onontbeerlijk
Als verzekeraar treedt AXA op om schade te herstellen en vergoedingen uit te keren wanneer er iets misgaat. Maar ook in een vroeger stadium, op het gebied van preventie, staat AXA werkgevers en werknemers terzijde. AXA beschikt over de grootste preventiedienst in de sector. Een team van meer dan 10 ingenieurs trekt de wegen af om bedrijven te bezoeken, preventieplannen op te stellen en te bepalen hoe risico’s kunnen worden beperkt. Het doel van elke werkgever is immers om deze ongevallen te voorkomen door de nodige preventiemaatregelen te nemen en AXA screeningtools te gebruiken om risicovolle activiteiten te identificeren.
En als er ondanks goede preventie toch ongevallen gebeuren, is het voor de verzekeraar van cruciaal belang om een passende vergoeding aan te bieden. De ernstigste ongevallen vereisen bovenal menselijke, sociale, medische en professionele begeleiding die is afgestemd op elke situatie. Slachtoffers kunnen gebruikmaken van psychologische begeleiding, huishoudelijke hulp, de aanschaf van technische hulpmiddelen, sociale interventies, administratieve ondersteuning en hulp bij het begrijpen van de juridische en sociale context. Bij deze aanpak wordt ook de omgeving betrokken.
Het doel is om, voor zover mogelijk, een terugkeer naar het beroepsleven te bevorderen door de acties van de verschillende betrokkenen te coördineren, rekening houdend met de vaardigheden, de werkomgeving en de beperkingen van de persoon. Bij een dodelijk ongeval wordt ook administratieve en psychosociale begeleiding aangeboden aan de naasten.
