How to keep your cool als leidinggevende? Hoe kan je in the heat of the moment kijken naar jezelf en je eigen emoties reguleren? Steven Poelmans is Professor Leadership & Organizational Neuroscience aan de Antwerp Management School, auteur van het boek ‘Paradoxes of Leadership’ en oprichter van NeuroTrainingLab. Hij kijkt met ons in het brein van leidinggevenden en werpt een neurowetenschappelijke blik op hoe leiders navigeren doorheen de paradoxen.
“In ons NeuroTrainingLab observeren we op basis van simulaties alle acties en gedragingen van een manager. Onze methodologie is gepatenteerd in het kader van de ontwikkeling van managers. We genereren tijdens simulaties data via sensoren, we werken samen met acteurs uit de improvisatiewereld en onze observatoren analyseren – achter een spiegelraam – verschillende niveaus van competenties op basis van een theoretisch kader. Zo kunnen we op een zeer datagedreven manier feedback geven aan managers om hun leiderschap te verbeteren. In coachingsessies gaan we vervolgens effectief met hen aan de slag.”
Paradoxale leiders
Zowel in de literatuur als in ons NeuroTrainingLab stellen we vast dat paradoxale leiders de meeste impact hebben. Dit zijn leiders die een sterk doorgedreven vorm van situationeel leiderschap toepassen. Bij situationeel leiderschap pas je je leiderschap aan in functie van de persoon en zijn of haar maturiteit. Een starter stuur je bijvoorbeeld directief aan terwijl je een ervaren medewerker eerder zal coachen. Nu stellen we vast dat je je stijl zelfs bij dezelfde persoon in dezelfde situatie moet aanpassen. Er doen zich micromomenten voor waardoor je snel moet switchen. Bijvoorbeeld omdat de reacties van anderen wijzigen, omdat een vergadering anders verloopt dan verwacht of omdat er tijdsdruk is. Zo kan het gebeuren dat je een zeer matuur persoon op een bepaald moment directief moet aansturen. Dit veronderstelt een zeer hoge graad van mentale flexibiliteit als leider. Rigide leiders zullen minder resultaat halen.
Switch on, switch off
In het menselijk brein bestaan er verschillende neurale netwerken die je niet op hetzelfde moment kan activeren. Als het ene circuit actief is, werkt het andere niet. Zo is het task positive network verantwoordelijk voor dataverzameling, analyses maken, beslissingen nemen, … zeg maar het taakgeorienteerd leiderschap. Het default network daarentegen is meer relatie- of netwerkgericht en staat bijvoorbeeld in voor emoties en aandacht voor andere personen. In principe bepaal je zelf wanneer je switcht tussen de twee netwerken.
Als een situatie jou echter volledig absorbeert, kan je niet switchen. De oplossing ligt dan in de heilige graal: metacognitie of zelfbewustzijn. Metacognitie laat toe om te kijken naar hoe je beslissingen neemt, hoe je houding is in een bepaalde situatie, of je assumpties kloppen en welk leiderschap op dat moment het meest geschikt is. Metacognitie – een skill om naar jezelf te kijken in het moment zelf – is cruciaal in leiderschap. Op het einde van een simulatie in ons NeuroTrainingLab peilen we naar de metacognitie door managers luidop te laten nadenken en te laten reflecteren over hun acties en gedragingen. We luisteren zo naar het niveau, de diepgang en de kwaliteit van hun gedachten.
Ontspannen op commando
Personen die zich makkelijk laten meeslepen door emoties, krijgen de prefrontale cortex in de hersenen moeilijk geactiveerd. Pas als je rustig bent en je eigen emoties kan reguleren, kan je verstandige beslissingen nemen. Zo komen we bij twee andere, tegengestelde netwerken in ons brein: het sympathische netwerk – verantwoordelijk voor vluchtreacties zoals fight or flight – en het parasympathische netwerk dat instaat voor rusten of slapen.
De kracht van een leidinggevende zit in paradoxaal werken en snel kunnen switchen. Je kan een fantastische topsporter zijn, maar je moet er wel in slagen om na een actieve dag je lichaam te deactiveren en een gezonde nachtrust te hebben. De synergie tussen beiden maakt het interessant. Een andere paradox is deze tussen focus en ontkoppelen. Focus is de capaciteit om je aandacht erbij te houden. Ontkoppelen gaat over mind wandering: je geest laten afdwalen in een associatieve rivier aan gedachten. Aan van alles en nog wat denken. Ontkoppelen is even belangrijk als focussen, maar vele mensen zijn daar niet tot in staat of denken onterecht dat ze ontkoppelen door te mediteren of op hun smartphone te scrollen.
Leiders moeten de kans krijgen om deze vaardigheden te ontwikkelen door te vallen en terug op te staan. Je kan maar gedragsmatig snel schakelen als je voldoende ervaring hebt opgebouwd. Learning by doing. Je leert dat niet in een opleidingslokaal met twintig andere personen, maar in echte situaties of in ons NeuroTrainingLab.
