In 2023 werd Ine Van Wymersch de eerste nationale drugscommissaris, een nieuwe functie als een van de zeven maatregelen van de federale regering om de georganiseerde drugscriminaliteit in ons land aan te pakken. De functie kwam er na een schietpartij in Antwerpen die het leven kostte aan de 11-jarige Firdaous. Twee jaar ondertussen leidt Ine een start-up in de overheid. En dat doet ze met bijzonder veel empathie, koppigheid, nederigheid op een buitengewoon verbindende manier. Ze mocht daarvoor dit jaar de ETION Leadership Award in ontvangst nemen Wat ze doet, overstijgt ‘the war on drugs’. Het gaat over het verhogen van weerbaarheid van kwetsbare mensen en jongeren en van onze maatschappij als collectief.
Gevoeligheid voor de wereld
Er zijn altijd opties en we zorgen dat er niemand achterblijft. Met die waarden is nationaal drugscommissaris Ine Van Wymersch opgegroeid. “Ik heb van jongs af geleerd dat je maatschappelijk geëngageerd kan zijn, ook als je een drukke agenda of carrière hebt. Het ene sluit het andere niet uit. Ik was me heel goed bewust van het feit dat heel wat andere jongeren niet het warme nest hadden waarin ik opgroeide. Daardoor heb ik een gevoeligheid ontwikkeld voor de wereld rondom mij en in het bijzonder voor wie het minder goed heeft.”
Verloren generatie
Ze was jeugdmagistraat, ze nam na de aanslagen in Brussel in 2016 de woordvoering voor alle communicatie die met de slachtoffers te maken had op zich, ze werd de jongste procureur des Konings van het Parket van Halle Vilvoorde en ruilde dat welomschreven mandaat in 2023 in voor een blanco blad. “Psychologie, onderwijs, journalistiek of rechten. Ik wist als kind al dat ik een verschil wilde maken en rechtvaardigheid stond bij mij altijd op de eerste plaats. De keuze voor een opleiding in de rechten was dus heel overwogen. Daar kon ik het grootste verschil maken. Omdat de balie niets voor mij was, ben ik in de magistratuur beland. Daar ben ik gestart op jeugdzaken. Niets zo schrijnend als de harde, schijnbaar uitzichtloze realiteit van kinderen en jongeren in precaire omstandigheden. Ik leerde daar het hele spectrum van diefstallen, drugs- en zedendelicten kennen. Maar jongeren zijn enorm veerkrachtig. En je kan ingrijpen op een moment in hun leven waarop verandering nog mogelijk is. Iedereen – ook de leerkracht of de buurvrouw – kan daartoe bijdragen. We mogen niet zeggen dat dit een verloren generatie is. We moeten net tonen dat ze ertoe doen. ‘We care. Dat houdt mensen gaande.”
Duurzaamheid en weerbaarheid
Wat ze doet is meer dan een strijd tegen drugs en georganiseerde criminaliteit. “We mogen dat ook niet zo noemen, want dan voelen enkel politie en justitie zich aangesproken. Woorden doen ertoe. Mijn missie is dubbel: de strijd tegen georganiseerde criminaliteit maar ook werken aan weerbaarheid in onze samenleving. Door dat anders te benoemen, betrek je ook andere stakeholders. Meer blauw op straat is niet voldoende. Als de vuilbakken niet worden opgehaald of kapotgeschoten ramen niet binnen afzienbare tijd hersteld worden, is het werk van politie zinloos. Het is alleen maar uitzichtloos als je verwacht dat de oplossingen enkel vanuit politie en justitie kunnen komen.”
Met het drugs commissariaat probeert ze alle partners die kunnen inwerken op structurele duurzame oplossingen aan boord te krijgen.
“Duurzaamheid en weerbaarheid gaan samen. We doen een appel op het collectief. We zijn doorgeschoten in individuele rechten en vrijheden en steeds minder belang beginnen hechten aan collectieve rechten en vrijheden, zoals leven en werken in een propere en veilige omgeving. Dat zou nochtans onze prioritaire bezorgdheid moeten zijn.”
Ine Van Wymersch
Gemeenschappelijk doel
Ine Van Wymersch heeft het uitgelezen profiel voor de verbindende, coördinerende functie van drugscommissaris. Ze werkt nauw samen met de ministers van Justitie, Binnenlandse Zaken, Volksgezondheid en Financiën en met heel wat andere stakeholders en ze brengt al die expertise en ideeën samen.
Inzetten op verbinding tussen al die belangen is cruciaal. “We proberen vooral duidelijk te maken dat de belangen van de verschillende stakeholders niet zo tegengesteld zijn als we intuïtief aanvoelen. Er is altijd een gemeenschappelijk doel dat individuele belangen overstijgt. Je moet wel moeite doen om rond de tafel te gaan zitten en tijd te maken voor elkaar, te luisteren naar elkaar, begrip te tonen voor elkaar en op zoek te gaan naar wat de onderliggende vraag is. Dat vereist wat vertaalwerk en veel pendeldiplomatie. Als mensen in hun loopgraaf zitten, ga ik erbij zitten en probeer ik te weten te komen wat ze nodig hebben om eruit te komen. Door die vraag te stellen, zet je een proces in gang.”
Verbinding
Het helpt om een gemeenschappelijke vijand te hebben waartegen we kunnen vechten. Zo leerden we recent van Marc Michils (voorzitter Kom Op Tegen Kanker) dat kanker verbindend werkt. Maar hoe verbind je mensen rond een beladen thema zoals drugscriminaliteit? “De verbinding vind je in veiligheid en welvaart. Het is moeilijk om een standpunt in te nemen ten aanzien van druggebruikers, want de gemiddelde gebruiker bestaat niet. Bovendien hebben de meeste mensen onvoldoende kennis of kennen ze iemand die het slachtoffer werd van drugs of drugsdelicten. Maar je kan wel verbinden op het feit dat je kind bedreigd zou worden door criminele bendes. Dat is iets wat we collectief niet willen.”
De hele samenleving mobiliseren
“De georganiseerde misdaad heeft geen gezicht. Daarom proberen we dat concreet te maken door herkenbare verhalen te brengen die het echte probleem blootleggen, namelijk de witwaspraktijken. We moeten de identificatie zo groot mogelijk en zo bevattelijk mogelijk maken. Leden van criminele organisaties gaan naar dezelfde supermarkt als wij. Dat is geen club die ergens ondergedoken in een hangar in afzondering leeft. Ze krijgen hulp van mensen uit alle geledingen uit de samenleving die doorgaans voor 90% een legaal en normaal leven leiden, mensen die zich vaak niet bewust zijn dat ze hand-en-spandiensten verlenen aan criminele organisaties. Een secretaresse in een ziekenhuis met toegang tot patiëntengegevens moet beseffen dat ze potentieel interessant is voor criminele organisaties. Door sectorgebonden voorbeelden te zoeken, en daar concrete verhalen over te delen, kunnen we de hele samenleving mobiliseren.”
Kennis is kracht
Ine is ook een jeugdboek aan het schrijven. Daarin wil ze de werking van justitie aan jongeren uitleggen: “Ik geloof echt dat hoe beter je de wereld begrijpt, des te meer je regisseur van je leven kan worden. Hoe meer tools en kennis we aan mensen geven, hoe beter. Kennis staat niet gelijk aan macht, maar aan kracht.”
Rol voor werkgevers
Ook werkgevers zijn zich nog onvoldoende bewust van hun rol. “Als iemand met een ‘patserbak’ komt solliciteren voor een job met een netto maandloon van 1200 euro waarbij hij/zij/hen zicht heeft op de logistieke keten van een transportbedrijf, zouden er alarmbellen moeten afgaan. Het is belangrijk dat bedrijven hier een policy rond hebben: Melden we dat? Aan wie melden we dat? Breng ook kritische functies in kaart: wie heeft toegang tot informatie die interessant kan zijn voor criminele organisaties? Wie beheert de badges? Laat je bedrijf doorlichten om zicht te krijgen op welke functies mogelijk geïnstrumentaliseerd kunnen worden door het crimineel milieu en laat je daarin bijstaan door externe deskundigen. Bedrijven hebben policies voor ontslag om dringende redenen en voor grensoverschrijdend gedrag. Maar wat doen we als iemand drugs gebruikt of als een collega mogelijk hand- en spandiensten voor het crimineel milieu levert? Hoe zorgen we ervoor dat gevoelige bedrijfsinformatie beschermd wordt en dat de veiligheid van medewerkers gewaarborgd wordt?”
Vooroplopen
Ine Van Wymersch wil een steen verleggen in onze samenleving. Niet voor zichzelf, maar voor het collectief. “Ik ben geen drugscommissaris omwille van de titel. Ik kan enkel proberen om impactvol te zijn en mensen mee te krijgen door voorop te lopen.”
En ze verwijst naar een aantal mensen in België die vanuit een intrinsieke gedrevenheid leiderschap tonen en ook vooroplopen, zoals Elke Jeurissen met haar podcast Bindstof en Uus Knops die samen met landschapsarchitect Bas Smets rouwmonumenten voor de corona-slachtoffers in Vlaanderen heeft neergezet. Ondertussen zijn de ‘Onumenten’ uitgegroeid tot symbolische plaatsen van samenhorigheid, verbinding en hoop.
“Overal ter wereld zijn er verschilmakers. Het vraagt koppigheid, daadkracht, gecombineerd met een maatschappelijk engagement. Daar word ik gelukkig van.”
Ine Van Wymersch
[foto’s: Koen Bauters]
