Het nieuws van de week kwam deze keer uit Assenede, waar leerkracht Hadija Amajoud ontslagen werd omdat ze haar hoofddoek droeg voor de klas. Dat deed ze eigenlijk al jaren, maar de provincie veranderde het arbeidsreglement en koos daarbij voor een expliciet verbod op zichtbare godsdienstige en levensbeschouwelijke tekens en symbolen. Opeens voldeed Amajoud dus niet meer aan de arbeidsvoorwaarden en moest ze kiezen: aanpassen of opstappen. Het werd het laatste. De media zagen hun kans om het hoofddoekenverbod nog eens op te rakelen, maar wat vind jij als hr-professional daar nu van?
Neutraal of tegen moslima’s
Het is allereerst zeker relevant om te wijzen op de nuance waarmee voor- en tegenstanders het debat inzetten. Voorstanders van het ontslag duiden daarbij op het neutraliteitsprincipe, dat zonder onderscheid alle religies ervan weerhoudt om het onderwijs te kleuren. Voor hen gaat het dus niet per se over de hoofddoek, maar over alle mogelijke interventies van welke religie dan ook.
Tegenstanders van het ontslag zullen dan weer eerder wijzen op indirecte discriminatie, waarbij een schijnbaar neutrale maatregel vooral één bepaalde godsdienst benadeelt. De veronderstelling daarbij is dat de verplichting voor een moslima om de hoofddoek af te nemen tijdens de werkuren niet dezelfde impact heeft dan de vraag aan een christen om geen kruisteken te dragen.
Het Europees Hof en het Belgische Hof van Cassatie gaven die indirecte discriminatiepiste eerder al een ferme knauw in de zaak van Samira Achbita tegen G4S. Ook zij bleef de hoofddoek dragen ondanks een neutraliteitsprincipe in het arbeidsreglement. De rechtbanken weerlegden het ontslag niet en oordeelden ook niet dat moslima’s in het bijzonder benadeeld zouden zijn door een algemeen neutraliteitsbeleid.
Respect voor regels: nobel en hard
Haal er nog de grondwet bij en velen zijn klaar met het debat: de regels zijn de regels en daarmee basta. De sociale en minder sociale media hebben me deze week regelmatig aan die simpel ogende boutade doen denken. Bijvoorbeeld toen ik een artikel las dat suggereerde dat sommige proffen wel eens snel 10 op 20 durven geven om ‘van de miserie af te zijn’. In het licht van de dalende onderwijskwaliteit denk je dan snel: respect voor regels is belangrijk. Als professor hoor je niet alleen de coach te zijn maar ook de scheidsrechter en moet je dus ook durven zeggen: dit is niet goed genoeg, kom volgend jaar nog eens terug. Omdat je daarmee de kwaliteit van je universiteit bewaakt voor iedereen die er werkt en voor iedereen die er ooit wel verdiend een diploma behaalde.
Je kan dat evident vinden, maar in de polariserende en bijtende wereld van vandaag is dat niet altijd zo. Zelfs al geven de regels je gelijk, eraan vasthouden kan je in een storm brengen, in de organisatie of in de media, die veel meer energie zal kosten en waarmee je meer in je eigen voet schiet dan gewoon die tien te geven.
En toch moeten we blijven beseffen dat het respect voor regels niet altijd absoluut is en dat we met eigen waarden en normen naar regels kijken. De Iraanse autoriteiten openden bijvoorbeeld gisteren een onderzoek naar de schending van religieuze en wettelijke voorschriften omdat er vrouwen zonder hoofddoek deelnamen aan een loopwedstrijd. In Ghana probeerden politici een wet te stemmen waarin mensen uit de LGBTQ-gemeenschap tot drie jaar cel konden krijgen en ook familieleden en collega’s gestraft zouden worden als ze hen niet rapporteerden. En in Oeganda riskeren mensen uit de LGBTQ-gemeenschap zelfs effectief een levenslange gevangenisstraf.
Blijven luisteren en reflecteren
Of je na deze drie nieuwsfeiten nog steeds gelooft in het belang van respect voor regels, of zegt ‘hier even niet’, wordt mee bepaald van hoe je naar de wereld kijkt. En los van de keuze die je maakt zal je vast wel bijstanders vinden. Het is dan ook belangrijk voor organisaties om te blijven beseffen dat zelfs met geschreven en breed gedragen regels, er nog altijd meerdere waarheden kunnen zijn. Er is maar een wereld, maar we leven vaak in andere. De kracht van een organisatie ligt daarom niet alleen in het hebben van breed gedragen regels, maar ook in de mogelijkheid om die regels in vraag te stellen, in het gemak waarmee dat kan en in de moed om regels aan te passen als er nieuwe, betere inzichten zijn.
Misschien wil de leerkracht uit Assenede met haar hoofddoek blijven lesgeven omdat ze een rebel is die de waarden van de provincie niet draagt en ook niet uitdraagt, die het debat oppookt uit eigen gewin. Misschien is zij een beeldenstormer. Maar wat zeker is, is dat onze maatschappij taant als zij haar kritiek op de regels niet (op een makkelijke manier) kan uiten, als we er niet over willen reflecteren (bijvoorbeeld net omdat het een basisfundament is) en ons niet kunnen aanpassen als er betere inzichten zijn.
Laten we deze week dus maar gebruiken om eens na te gaan hoe hard onze organisatie inzet op respect voor regels en hoe open wij zijn als die regels in vraag worden gesteld. In soaps voel je al mee met het personage als die van iemand ‘we moeten eens praten’ te horen krijgt. Het zegt misschien iets als je dat gevoel ook krijgt als je werknemer zo het gesprek begint.
Ralf Caers
===
In zijn wekelijkse rubriek ‘Chili con Caers’ geeft Ralf Caers smaak aan de HR-actualiteit en roept hij op tot kritische reflectie
