Motivatie is een van de meest besproken onderwerpen in HR en leiderschap. En we gaan ervan uit dat motivatie redelijk stabiel is: iemand is óf gemotiveerd óf niet. Maar een recente studie van Hewitt en collega’s (2025, PNAS) laat zien dat motivatie veel dynamischer is dan gedacht. Het is geen vaste eigenschap, maar een golfbeweging die per dag en zelfs per dagdeel verandert. Dit inzicht kan organisaties helpen om slimmer met motivatie om te gaan, door niet alleen te focussen op structurele factoren (salaris, functie, promotie), maar ook oog te hebben voor de dagelijkse variaties die bepalen hoeveel inzet iemand kan en wil leveren.
Het onderzoek in het kort
De onderzoekers volgden 155 volwassenen gedurende 15 dagen. Via een smartphone-app gaven zij meerdere keren per dag aan hoe gemotiveerd, moe of gelukkig ze zich voelden, en hoe goed ze geslapen hadden. Daarnaast speelden ze een kort spelletje waarin ze keuzes moesten maken: kies je voor een makkelijke taak met een kleine beloning of voor een moeilijkere taak met een grotere beloning?
Wat bleek?
- Motivatie schommelt dagelijks. Soms voel je je energiek en gemotiveerd, de volgende dag juist minder. Deze schommelingen bleken sterk samen te hangen met slaap, vermoeidheid en stemming.
- Meer motivatie = meer inspanning. Op dagen dat mensen zich gemotiveerder voelden, waren ze bereid om meer moeite te doen voor een beloning.
- De rol van persoonlijkheid (trait apathy). Naast de dagelijkse schommelingen speelt ook een meer stabiele factor mee: sommige mensen hebben structureel minder motivatie. Dat heet in de psychologie trait apathy (letterlijk: aangeboren of langdurige neiging tot apathie). Zij hebben gemiddeld een lager basisniveau van motivatie. Maar interessant genoeg gold ook voor hen: op dagen dat ze zich meer gemotiveerd voelden dan normaal, waren ze wél bereid om meer inspanning te leveren.
- Beloningen worden anders ervaren. Motivatie bleek vooral te bepalen hoe aantrekkelijk een beloning wordt gezien. Op dagen met lage motivatie voelt een beloning minder waardevol, terwijl diezelfde beloning op een gemotiveerde dag veel zinvoller en aantrekkelijker lijkt.
Waarom is dit belangrijk?
Dit onderzoek laat zien dat motivatie niet alleen samenhangt met iemands karakter of functieprofiel, maar juist sterk beïnvloed wordt door dagelijkse omstandigheden en gevoelens. Anders gezegd: zelfs een zeer toegewijde medewerker kan op maandag weinig energie voelen, en dezelfde persoon kan op donderdag vol motivatie zitten.
Wat betekent dit voor HR?
1 – Motivatie is dynamisch
Medewerkers zijn niet constant gemotiveerd. Hun energie en inzet fluctueren. HR moet dus meer doen met real-time signalen in plaats van enkel jaar- of kwartaalmetingen.
2 – Beloningen zijn contextafhankelijk
Een compliment of bonus werkt niet altijd hetzelfde. Het effect verschilt per dag, afhankelijk van iemands motivatie. HR kan dus best inzetten op flexibele beloningsstrategieën en waardering op het juiste moment.
3 – Welzijn als fundament
Goede slaap, minder vermoeidheid en een positieve stemming versterken motivatie. HR doet er goed aan om te investeren in energiebeheer, vitaliteitsprogramma’s en werk-privé balans.
4 – Flexibele taaktoewijzing
Mensen kunnen meer aan op dagen dat hun motivatie hoog is. Organisaties moeten daarom ruimte creëren om taken dynamisch in te delen: uitdagend werk op piekmomenten, routinewerk op dalmomenten.
5 – Leiderschap dat meebeweegt
Leidinggevenden moeten leren schommelingen te herkennen en er flexibel op in te spelen. HR kan managers trainen in situationeel leiderschap en een cultuur stimuleren waarin fluctuaties bespreekbaar zijn.
Vijf concrete aanbevelingen voor HR
- Meet motivatie vaker en korter: gebruik pulse surveys of check-ins om de dagelijkse dynamiek te vangen.
- Pas beloningen en waardering flexibel toe: combineer structurele prikkels met directe waardering op het juiste moment.
- Investeer in energie en welzijn: bied herstelmomenten, vitaliteitsprogramma’s en flexibele werktijden.
- Maak taaktoewijzing adaptief: laat teams aangeven wanneer ze energie hebben voor complexe taken en plan daarop.
- Train leidinggevenden in situationeel leiderschap: geef managers tools om fluctuaties te herkennen en bespreekbaar te maken.
Conclusie
Dit onderzoek toont aan dat motivatie geen constante factor is, maar een dagelijkse golfbeweging. Voor HR betekent dat een verschuiving van statische interventies naar flexibele, real-time ondersteuning. Organisaties die dit omarmen, kunnen niet alleen prestaties verbeteren, maar ook het welzijn en de betrokkenheid van medewerkers aanzienlijk versterken. Of zoals de onderzoekers het zelf samenvatten: de fundamentele mechanismen van besluitvorming bewegen mee met de dagelijkse ups en downs van het leven. Het is aan HR om daar slim op in te spelen.
