Een jaarlijkse welzijnsbevraging, een overzicht van de belangrijkste risico’s en vervolgens een actieplan. Veel HR-teams herkennen die werkwijze. Maar wat gebeurt er nadat de resultaten zijn voorgesteld? Tijdens haar keynote op het #ZigZagHR Forum liet professor Eva Geluk zien waarom organisaties ondanks hun inspanningen soms weinig vooruitgang boeken. Ze vertaalde wetenschappelijk onderzoek naar een aanpak waarin medewerkers mee de oorzaken onderzoeken, oplossingen uitwerken en opvolgen of er daadwerkelijk iets verandert.
De valkuil van quick fixes
Eva Geluk begon met een herkenbare organisatie. Er zijn problemen met verzuim en welzijn, maar HR zit niet stil. Er zijn veerkrachttrainingen, welzijnsapps, teambuildings, coaching en opleidingen voor leidinggevenden. Toch blijven de gewenste resultaten uit. Hoe kan dat?
Volgens Geluk gaat het vaak mis tussen het vaststellen van een probleem en het kiezen van een oplossing. Organisaties verzamelen gegevens via welzijnsbevragingen, risicoanalyses en verzuimcijfers. Vervolgens zoeken ze naar een interventie die bij de resultaten lijkt te passen.
Een team rapporteert hoge werkdruk? Dan komt er bijvoorbeeld een training stressmanagement. Maar daarmee is nog niet onderzocht waar die werkdruk vandaan komt. Misschien zijn de doelstellingen onhaalbaar, zijn verantwoordelijkheden onduidelijk of krijgen medewerkers te weinig autonomie. Geluk waarschuwde daarom voor de reflex om van een meting rechtstreeks naar een snelle oplossing te springen.
Dezelfde cijfers, andere oorzaken
Een welzijnsbevraging geeft inzicht in wat medewerkers ervaren, maar verklaart niet noodzakelijk waarom. Daarom pleit Geluk ervoor om de resultaten ook op teamniveau te onderzoeken. Een hoge werkdruk kan in twee afdelingen dezelfde score opleveren, terwijl de achterliggende oorzaken volledig verschillen. In het ene team ontbreekt ondersteuning. In het andere zorgen voortdurende onderbrekingen voor problemen. Nog ergens anders hebben medewerkers weinig invloed op de planning van hun werk. Een algemene interventie voor de hele organisatie zal dan niet overal even goed aansluiten.
Volgens Geluk is het daarom belangrijk om cijfers aan te vullen met gesprekken, workshops of focusgroepen waarin medewerkers zelf toelichten wat er speelt. Dat vraagt tijd, maar levert informatie op die een dashboard alleen niet kan geven.
De oplossing zit in het team
Een volgende stap is medewerkers betrekken bij het ontwerpen van verbeteringen. Geluk verwees naar wetenschappelijk interventieonderzoek waaruit blijkt dat participatief werken een belangrijke factor is voor het slagen van welzijnsinterventies.
Medewerkers kennen hun dagelijkse werk en kunnen vaak goed aangeven waar processen vastlopen. Door hen mee te laten nadenken over oplossingen, ontstaat bovendien meer betrokkenheid bij de uitvoering. Dat betekent niet dat HR of leidinggevenden hun verantwoordelijkheid afstaan.
De organisatie blijft verantwoordelijk voor de randvoorwaarden: voldoende tijd, middelen en ruimte om veranderingen daadwerkelijk door te voeren. Een team kan bijvoorbeeld besluiten om vergaderingen anders te organiseren of de werkverdeling te herbekijken. Maar als de leidinggevende ondertussen dezelfde hoeveelheid werk blijft opleggen en geen ruimte krijgt om prioriteiten te veranderen, zal die oplossing weinig kans maken.
Gedrag liegt niet
Wie evalueert welzijnsinitiatieven? Heel wat aanwezigen bleken regelmatig welzijnsbevragingen uit te voeren. Minder handen gingen omhoog bij de vraag wie systematisch met teams in gesprek gaat over de resultaten. Nog minder organisaties bleken na te gaan welke gedragsveranderingen hun interventies opleveren. Volgens Geluk is dat nochtans essentieel.
Veranderingen in algemene welzijnscijfers worden vaak pas na één of twee jaar zichtbaar. Wie uitsluitend daarop wacht, kan lange tijd blijven investeren in een aanpak die weinig verandert. Gedrag biedt sneller aanknopingspunten. Na ongeveer zes maanden kan een team al onderzoeken of de afgesproken werkwijze daadwerkelijk wordt toegepast. Zijn de vergaderingen korter geworden? Worden taken anders verdeeld? Bespreken medewerkers problemen vroeger? Krijgen ze meer invloed op hun planning? Wanneer de gewenste verandering uitblijft, is dat een aanleiding om de aanpak te herbekijken. Evalueren is in die zin geen eindcontrole, maar een onderdeel van de interventie zelf.
Minder meten, meer bespreken
Tijdens de vragenronde vroeg iemand uit het publiek of jaarlijkse bevragingen, aangevuld met regelmatige pulse checks, niet te veel worden. Geluk erkende dat pulse checks nuttig kunnen zijn om signalen op te vangen. Maar voor het opvolgen van concrete veranderingen ziet ze meer waarde in gesprekken binnen het team.
Wanneer medewerkers zelf hebben bepaald wat ze willen verbeteren, kunnen ze tijdens een teamvergadering nagaan of die verandering ook plaatsvindt. Dat hoeft geen uitgebreide nieuwe bevraging te zijn. Een korte bespreking kan al duidelijk maken welke afspraken werken, waar het vastloopt en wat aangepast kan worden. Zo wordt opvolging verbonden met het dagelijkse werk, in plaats van een afzonderlijke meetoefening te blijven.
De prijs van onveiligheid
Een tweede vraag uit het publiek raakte aan een belangrijke voorwaarde voor die participatieve aanpak: psychologische veiligheid. Wat als medewerkers niet durven toegeven dat het moeilijker gaat met hun welzijn, uit vrees dat dit hun reputatie of promotiekansen schaadt? Volgens Geluk raakt die vraag aan de basis van een welzijnsbeleid. Een organisatie kan medewerkers uitnodigen om problemen te bespreken, maar als zij zich onvoldoende veilig voelen, zal dat weinig betrouwbare informatie opleveren.
Psychologische veiligheid is daarom geen bijkomend welzijnsinitiatief. Ze is een voorwaarde om open gesprekken te kunnen voeren, problemen tijdig te signaleren en medewerkers bij veranderingen te betrekken.
Geluk verwees daarnaast naar het psychosociaal veiligheidsklimaat: de mate waarin medewerkers ervaren dat hun organisatie mentaal welzijn daadwerkelijk ernstig neemt. Dat blijkt onder meer uit de prioriteiten van het management. Wordt welzijn even belangrijk gevonden als productiviteit? Worden afspraken en procedures in de praktijk nageleefd? En voelen medewerkers dat de verantwoordelijkheid voor welzijn breed wordt gedragen?
Wanneer die basis ontbreekt, heeft het volgens Geluk weinig zin om meteen met nieuwe interventies te starten. Dan vraagt eerst de organisatiecultuur aandacht, met een belangrijke rol voor het hoger management.
Stop met brandjes blussen
Geluk vatte haar aanpak samen in vier opeenvolgende stappen: begrijpen wat er speelt, samen oplossingen ontwerpen, de uitvoering mogelijk maken en voortdurend leren en bijsturen. Daarbij verbond ze twee perspectieven. Enerzijds het IGLO-model, dat aandacht vraagt voor het individu, de groep, de leidinggevende en de organisatie. Anderzijds het continuüm van mentaal welzijn, van excelleren en floreren tot overleven, worstelen en crisis.
Een doeltreffend beleid heeft aandacht voor beide dimensies. Het ondersteunt medewerkers die problemen ervaren, voorkomt verdere uitval en investeert tegelijk in omstandigheden waarin mensen gezond kunnen functioneren.
Het vraagt ook om een andere manier van werken binnen HR. Minder vertrekken vanuit beschikbare interventies en meer vanuit een grondige diagnose. Medewerkers actief betrekken bij oplossingen. En niet wachten tot de volgende welzijnsbevraging om te ontdekken of een maatregel iets heeft veranderd.
Drie lessen voor HR
- Onderzoek waarom de cijfers zijn wat ze zijn.
Een welzijnsbevraging signaleert problemen, maar verklaart ze niet altijd. Bespreek de resultaten met teams en onderzoek welke factoren in hun specifieke werkcontext een rol spelen. - Laat medewerkers mee bepalen wat verandert.
Betrek teams bij het ontwerpen van oplossingen en zorg dat ze voldoende tijd, middelen en beslissingsruimte krijgen om afspraken ook toe te passen. - Evalueer eerst gedrag, daarna de cijfers.
Kijk na enkele maanden of de gewenste veranderingen zichtbaar zijn in de dagelijkse werking. Gebruik die inzichten om bij te sturen en beoordeel op langere termijn ook de impact op welzijnsindicatoren.





