Pieter De Winne, algemeen directeur Scholengroep Impact, over leiderschap, verandering en vertrouwen in onderwijs
Wat drijft iemand om leiding te geven aan meer dan 2.000 mensen in een van de meest turbulente sectoren van het moment? Voor Pieter De Winne, algemeen directeur van Scholengroep Impact, is het antwoord eenvoudig: betekenis. Hij gelooft dat mensen groeien als ze voelen dat hun werk ertoe doet. Dat vertrouwen is een belangrijke voorwaarde. En leiderschap werkt pas echt als je dat vertrouwen deelt. Naar aanleiding van zijn nominatie voor de #ZigZagHR ZoHRo Award ‘Leader of the Year’ gingen we met hem in gesprek in onze podcast #ZigZagHR Brainpickings. Wat volgt, is zijn verhaal in zijn eigen woorden. Over leidinggeven als oefening in luisteren, loslaten en leren. En over de overtuiging dat zinvol werk de sterkste vorm van motivatie is.
“Leiderschap is leren, herleren en afleren.”
Toen ik de leiding overnam van Scholengroep Impact, kwamen we uit een woelige periode van transformatie. Met meer dan veertig scholen, 2.300 medewerkers en 9.000 leerlingen was de schaal indrukwekkend, maar het echte werk zat in de mensen. In hun verhalen en in hun twijfels. De eerste maanden heb ik vooral geluisterd. Niet zozeer naar cijfers of structuren, maar naar wat mensen bezighield. Ik wilde weten wat hen trots maakte, waar ze energie van kregen, wat ze moeilijk vonden. Om dat gesprek te openen liet ik iedereen een vriendenboekje invullen, een eenvoudige oefening om elkaar te leren kennen voorbij de functietitel. Dat leerde me iets fundamenteels: organisaties zijn netwerken van relaties.
“Als je wil dat mensen vooruitgaan, moet je eerst het verleden erkennen.”
Verandering brengt spanning mee. Mensen willen vooruit, maar dragen ook ervaringen van vroeger mee. Je kunt die ballast niet negeren. We hebben samen tijd genomen om uit te spreken wat moeilijk was, zodat we opnieuw ruimte kregen om te bouwen. We hebben de bladzijde niet uit het boek gescheurd, maar omgedraaid. Letterlijk. Het verleden hoort bij ons verhaal, maar het definieert ons niet meer. Die aanpak deed me beseffen hoe krachtig symboliek kan zijn en hoe belangrijk het is om vertrouwen te herstellen. Verandering begint niet met plannen, maar met menselijke erkenning.
“Ik geloof niet in problemen, ik geloof in mogelijkheden.”
Onderwijs staat onder druk: tekorten, werkdruk, stijgende verwachtingen. Maar als je alleen naar tekorten kijkt, verlies je de energie om te vernieuwen. We hebben in onze scholen een omdenk-kalender: elke dag een herinnering dat perspectief alles verandert. We kunnen niet alles oplossen, maar we kunnen wél zoeken naar wat werkt. Leiderschap betekent niet dat ik alle antwoorden heb. Het betekent dat ik rust breng zodat anderen kunnen zoeken. Mensen spiegelen zich aan hoe je reageert op onzekerheid. Als leider is het daarom belangrijk dat je hoop en vertrouwen kan belichamen, anders kan niemand volgen.
“Nabijheid is geen kwestie van kilometers, het is een kwestie van aandacht.”
Met meer dan veertig scholen lijkt zichtbaarheid onmogelijk, maar ik probeer ze elke dag te creëren. Ik bezoek scholen, praat met leerlingen, woon ouderavonden bij, stuur berichten of korte video’s. Kleine signalen die tonen: ik ben er, ik luister, ik zie jou. Mijn team weet dat ik kort op de bal speel. Als iets goed loopt, deel ik mijn waardering; als iets fout gaat, bel ik liever meteen dan rapporten te lezen. Leiderschap gaat niet over controle, maar over betrokkenheid. Nabijheid kost tijd, maar levert vertrouwen op.
“Cultuur is wat mensen doen als niemand kijkt.”
Na onze transformatie wilden we een gemeenschappelijke taal creëren. We kozen vier woorden als kompas: Durven, Doen, Leren en Inspireren, ons DALI-principe. Vier werkwoorden die richting geven zonder te verstikken. En elke school vult ze op haar eigen manier in. Zo combineren we autonomie met samenhang.
Cultuur leeft in gedrag: hoe mensen samenwerken, hoe ze met fouten omgaan, hoe ze beslissingen nemen. Daarom investeren we in lerende netwerken en samenwerking over scholen heen. Vertrouwen en verbinding ontstaan niet vanzelf; je moet ze organiseren en voeden.
“Soms moet je eerst de bagger bovenhalen voor je weer helder kan kijken.”
Er kwam een moment waarop de spanning te groot werd. Ik heb mijn team samengebracht en gevraagd om alles te zeggen wat hen frustreerde, zonder oordeel, zonder debat. Dat was heel confronterend, maar bevrijdend. Sindsdien begrijp hoe belangrijk psychologische veiligheid is. Mensen moeten kunnen spreken, ook over wat wringt. Alleen dan kan er weer energie ontstaan.
“Autonomie zonder richting is chaos, richting zonder autonomie is verstikking.”
Mensen hebben duidelijkheid nodig, maar ook vertrouwen. Mijn rol is niet om alles te bepalen, wel om richting te geven en ruimte te laten. Ik stel liever vragen dan antwoorden te geven. Leiderschap is geen hiërarchie, maar gedeelde verantwoordelijkheid. Wanneer mensen weten waar we naartoe gaan én voelen dat ze mogen proberen, komt er beweging.
“Luisteren is geen soft skill, het is strategisch gedrag.”
De meeste misverstanden komen niet door slechte intenties, maar door misverstanden in communicatie. Ik heb geleerd om te luisteren zonder meteen te reageren. Door echt te luisteren ontdek je waar energie zit, waar weerstand leeft en wat mensen nodig hebben om mee te gaan. Luisteren vraagt tijd, maar het brengt wel helderheid en in transformatie is helderheid belangrijker dan snelheid.
“Zinvol werk is de sterkste vorm van motivatie.”
In onderwijs voel je elke dag waarom je het doet. Je ziet de impact van je werk in de ogen van leerlingen, in hun groei, in hun toekomst. Die betekenis is onze diepste bron van motivatie. Maar dat principe geldt overal. Ook in bedrijven willen mensen voelen dat hun werk ertoe doet. Wanneer organisaties dat weten te raken, verdwijnt de nood aan controle. Dan neemt de juiste motivatie het over. Daarom is het belangrijk dat leiders niet alleen doelen formuleren, maar ook betekenis zichtbaar maken. Vertel waarom iets belangrijk is, waarom het ertoe doet. Wanneer medewerkers begrijpen waarom ze iets doen, volgt het hoe vanzelf. Wij kunnen op onze beurt leren van de bedrijfswereld: hoe processen efficiënter kunnen, hoe we sneller kunnen schakelen zonder kwaliteit te verliezen. Er is eigenlijk geen kloof tussen onderwijs en organisaties; er is vooral kruisbestuiving. We streven allemaal naar groei, vertrouwen en impact.
“We leiden geen scholen, we bouwen aan de samenleving.”
Onze opdracht gaat verder dan onderwijs. We vormen mensen die later het verschil zullen maken. Dat is onze impact, letterlijk en figuurlijk. Een visie verbindt, een standpunt verdeelt.
“Leiderschap vraagt bescheidenheid én moed.”
Ik draag de woorden memento mori met me mee: gedenk te sterven. Dat houdt me nederig. Leiderschap is tijdelijk; het is geen status, maar een verantwoordelijkheid. Je bent niet belangrijker omdat je leiding geeft, je krijgt gewoon de kans om goed te zorgen voor mensen.
“Sterk leiderschap is samen leiderschap.”
Wat we vandaag met Scholengroep Impact hebben bereikt, is het resultaat van velen die durven, doen, leren en inspireren. We zijn sterker, meer verbonden en toekomstgericht. Leiderschap is zelden een rechte weg, het is een pad vol bochten. En in elke bocht schuilt een les. En telkens opnieuw begint het bij dezelfde keuze: geloven in mensen.
