De decembereditie van de #ZigZagHR Actua Podcast schetst een scherp beeld van de arbeidsmarkt aan het einde van het jaar. Van oplopende faillissementen en een harde retailconcurrentie tot het vroegtijdig afhaken van werknemers en de groeiende kwetsbaarheid van éénoudergezinnen: de signalen zijn duidelijk. Tegelijk tonen nieuwe inzichten rond re-integratie en motivatie dat er wél perspectief is. Een beknopt overzicht van de belangrijkste items, cijfers en onderzoek van afgelopen maand.
België, een land van kleine bedrijven en opvallend veel faillissementen
België is en blijft een kmo-land. 96% van alle ondernemingen telt minder dan 10 werknemers en samen zijn die goed voor ruim een derde van de totale tewerkstelling. Aan de andere kant staat een kleine groep grote bedrijven, slechts 0,1% van het totaal, die eveneens een derde van alle jobs vertegenwoordigen.
Die uitgesproken tweedeling maakt onze economie kwetsbaar. Zeker nu de faillissementscijfers blijven oplopen: 9.500 faillissementen in 2025 (na 44 weken). Volgens Frank Vander Sijpe spelen structurele factoren mee: stijgende kosten, beperkte buffers bij micro-ondernemingen, post-corona-effecten en druk op klassieke sectoren zoals automotive. En daar komt een verontrustende trend bij: sinds 2022 groeien het aantal opstartende en het aantal stopzettende bedrijven naar elkaar toe. Er komen nog altijd meer bedrijven bij dan er verdwijnen, maar de kloof wordt snel kleiner.
“We kunnen ons niet veroorloven dat die lijnen blijven convergeren. Dit is een alarmsignaal.”
Frank Vander Sijpe (Securex)
Retail: de hardste ‘arena’ van onze arbeidsmarkt
De retailsector blijft een van de meest competitieve segmenten van de arbeidsmarkt. De opvallende 2+5-actie van Albert Heijn zette eind 2025 extra druk op de ketel. Frank noemt het een ‘Battle of the Five Armies’, verwijzend naar de grote spelers: Colruyt, Lidl, Aldi, Jumbo en Albert Heijn. En dat in een sector die voor België cruciaal is met 87.000 winkels, 400.000 jobs. Ondanks de lage marges blijven retailers stunten met prijzen. Leveranciers betalen mee voor de kortingsoorlog, vaak onder stevige druk.
In een verzadigde markt betekent groeien vooral marktaandeel afsnoepen van een ander. Dat maakt de retail in 2025 één van de hardste arena’s van de arbeidsmarkt.
Stoppen voor het pensioen: betekenis boven geld
Een opvallende trend is het groeiende aantal Belgen dat vóór de wettelijke pensioenleeftijd uitstapt. Het publieke debat focust daarbij vooral op financiële prikkels zoals de pensioenbonus, maar onderzoek toont dat niet loon maar zinvolheid de belangrijkste reden is om langer door te werken:
- 44%: omdat ze graag werken en zich nuttig voelen
- 15%: uit financiële noodzaak
“We denken te vaak dat geld de grootste motivator is, maar dat klopt niet. Zinvol werk is dat wel.”
Frank Vander Sijpe (Securex)
Frank benadrukt dat het aandeel werkenden tussen 55 en 65 jaar sinds 2000 in stijgende lijn zit, zonder terugval.
438.000 éénoudergezinnen: een stille kwetsbaarheid én een duidelijk systeemprobleem
België telt 438.000 éénoudergezinnen, vooral vrouwen met kinderen. Zij betalen vandaag de hoogste prijs van een systeem dat werken niet altijd beloont. Uit onderzoek van Ive Marx blijkt dat veel éénoudergezinnen minder overhouden wanneer ze voltijds gaan werken dan wanneer ze in een uitkeringensysteem blijven. Dat ze niet werken, heeft dus niet zozeer te maken met een gebrek aan motivatie, maar met structurele systeemfouten.
Vier systeemfouten die werken ontmoedigen
- Werken loont niet altijd: door het wegvallen van onder meer sociale tarieven, huursubsidies en kinderopvangkortingen, wordt voltijds werk financieel soms nadelig. “Het systeem straft net de groep met de minste marge.”
- Kinderopvang en mobiliteit als drempels: hoge kosten, wachtlijsten, onregelmatige uren en beperkte mobiliteit maken werken logistiek moeilijk.
- Stigmatisering: de publieke focus ligt vaak op vermeende profiteurs, terwijl de cijfers aantonen dat de meeste mensen wél willen werken. “Je kan mensen niet culpabiliseren wanneer het systeem hen financieel benadeelt om te gaan werken.”
- Generatie-effect: veel kinderen groeien op in ‘baanloze gezinnen’. Kinderen missen werkende rolmodellen, wat armoede en inactiviteit versterkt.
>> Bekijk ook de reportage van Christophe Deborsu in Sudinfo
Re-integratie na langdurige ziekte: het kan wel
Ondanks de stijgende langdurige ziektegevallen biedt nieuw SERV-onderzoek hoop. In 37 diepte-interviews met mensen die succesvol terugkeerden naar werk, komen duidelijke succesfactoren naar voren:
- persoonlijke zingeving
- steun van collega’s en omgeving
- kwaliteit van leidinggevenden
- maatwerk en geleidelijke opbouw
- realistische verwachtingen en herstelruimte
Het onderzoek toont dat re-integratie duurzaam werkt wanneer de juiste voorwaarden aanwezig zijn.
>> Lees het artikel op zigzaghr.be
De Motivatie Codex
Frank kiest als boek van de maand voor De Motivatie Codex, een toegankelijk, praktijkgericht boek dat inzichten biedt in motivatie, leiderschap, omgaan met verandering en diversiteit met herkenbare verhalen uit de retail. Ideaal voor leidinggevenden en HR-professionals die met teams werken.
“Ik gebruik ChatGPT, want dan moet ik niet nadenken.”
In een Karrewiet-reportage leggen kinderen uit waarvoor ze AI gebruiken. Eén uitspraak bleef hangen: “ChatGPT is handig, want dan moet ik niet nadenken.” Een onschuldig zinnetje dat een reële bezorgdheid blootlegt: namelijk dat AI basisvaardigheden uitholt, net zoals GPS ons oriëntatiegevoel en de rekenmachine ons hoofdrekenen.
“We moeten nu bepalen hoe we AI begeleiden, vóór de schade zichtbaar wordt.”
Frank Vander Sijpe (Securex)
De decembereditie van de #ZigZagHR Actua Podcast toont een arbeidsmarkt vol uitdagingen: stijgende faillissementen, druk op kleine ondernemingen, harde concurrentie in retail en een systeem dat kwetsbare gezinnen vaak in de steek laat. Maar er zijn ook lichtpunten: betekenisvol werk houdt mensen langer aan boord; re-integratie is haalbaar en succesvol en met gerichte beleidskeuzes kunnen we meer mensen ondersteunen dan vandaag het geval is.
