Bijna negen op de tien Belgische werknemers werken minstens af en toe langer dan contractueel afgesproken. Meer dan de helft ervaart een hoge werkdruk en vier op de tien slaan regelmatig een pauze over omdat het te druk is. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van Partena Professional, uitgevoerd door iVOX in samenwerking met arbeidsmarktexpert Stijn Baert. De cijfers verschijnen aan de vooravond van de aangekondigde verplichting tot arbeidstijdregistratie vanaf 2027. Die moet meer zicht geven op de uren die werknemers werkelijk presteren. Maar hoeveel vertelt het aantal gewerkte uren ons over de werkdruk die mensen ervaren?
Overwerk is voor velen vertrouwd terrein
Volgens het onderzoek, waarvoor 1.000 Belgische werknemers en 250 werkgevers werden bevraagd, werkt 88,9 procent van de werknemers minstens af en toe langer dan contractueel afgesproken. Van die groep geeft 10,1 procent aan dat wekelijks te doen. Overwerk is dus wijdverspreid, al bestaat er een belangrijk verschil tussen occasioneel en structureel overwerk.
Opvallend is dat die extra uren lang niet altijd zichtbaar zijn. Volgens 37,7 procent van de werknemers worden extra uren niet geregistreerd en 54 procent geeft aan dat overuren nooit worden uitbetaald. Sommigen recupereren die uren wel via extra verlofdagen. Er bestaan ook aanzienlijke verschillen tussen beroepsgroepen. Bij arbeiders zegt 12 procent dat extra uren niet worden geregistreerd, tegenover 40,7 procent van de bedienden en 50 procent van de ambtenaren.
“Bij arbeiders zijn overuren al langer ingebed in de loonverwerking. Bij bedienden en ambtenaren is overwerk vaker een stilzwijgend onderdeel van de job geworden. Daar zal registratie het meest zichtbaar maken over hoeveel uren vandaag buiten beeld blijven”, stelt Yves Stox, managing consultant bij Partena Professional.
Die vaststelling raakt ook aan de verwachtingen die werkgevers en werknemers van elkaar hebben. Voor de ene werknemer kan langer werken een bewuste keuze zijn, bijvoorbeeld omdat daar op een ander moment flexibiliteit tegenover staat. Voor een andere kan dezelfde praktijk voortkomen uit een hoeveelheid werk die moeilijk binnen de beschikbare tijd past. Hoe expliciet zijn die verwachtingen en hoe wederkerig is de flexibiliteit?
Vier op de tien werknemers slaan regelmatig hun pauze over
Een meerderheid van 53,6 procent omschrijft de werkdruk als hoog. Bij vrouwen ligt dat aandeel met 57,8 procent hoger dan bij mannen (49,6 procent). Daarnaast slaat 40,2 procent van de werknemers regelmatig pauzes over omdat het te druk is. Bij ambtenaren loopt dat op tot 48,4 procent, bij bedienden tot 41,6 procent en bij arbeiders gaat het om 26,5 procent. De onderzoekers stellen bovendien een duidelijke samenhang vast tussen overwerk en pauzes overslaan. V
an de werknemers die nooit overwerken, geeft 16,9 procent aan regelmatig een pauze over te slaan. Bij werknemers die wekelijks overwerken, stijgt dat aandeel tot 51,2 procent. Wie een pauze overslaat, werkt niet noodzakelijk langer dan contractueel afgesproken. Het kan evengoed betekenen dat de beschikbare werktijd intensiever wordt ingevuld, met minder ruimte voor rust of herstel. Werkdruk laat zich dus niet uitsluitend aflezen uit het aantal gewerkte uren.
Wat vertelt een gewerkt uur?
De aangekondigde verplichting tot arbeidstijdregistratie vanaf 1 januari 2027 vormt de directe aanleiding voor het onderzoek. Volgens Partena Professional zullen werkgevers de werkelijk gepresteerde arbeidstijd objectief en betrouwbaar moeten kunnen registreren. Dat hoeft niet via een klassieke prikklok. Wel zal een systeem dat uitsluitend de geplande uren bijhoudt, volgens de HR-dienstverlener onvoldoende zijn.
“Geen prikklok dus, wel een correct beeld van de uren die echt gewerkt worden. Voor werkgevers begint de voorbereiding met een eenvoudige vraag: waar wijkt de praktijk af van het uurrooster?”, aldus Yves Stox.
Organisaties hebben nood aan een correcter beeld van de arbeidstijd die werkelijk wordt gepresteerd. Zeker wanneer een aanzienlijk deel van de extra uren vandaag buiten beeld blijft, kan een betrouwbaardere registratie waardevolle informatie opleveren.
Maar de cijfers nodigen ook uit om breder te kijken naar de manier waarop we werken. Twee werknemers kunnen allebei 38 uur per week werken en toch een heel verschillende werkweek achter de rug hebben. De ene heeft voldoende autonomie om het werk te plannen, kan geconcentreerd doorwerken en beschikt over ruimte om te herstellen. De andere wordt voortdurend onderbroken, moet verschillende deadlines combineren en slaat regelmatig een pauze over om alles rond te krijgen. In beide gevallen registreert het systeem dezelfde arbeidsduur. Maar de werkervaring kan aanzienlijk verschillen.
Dezelfde uren, een andere werkervaring
De cijfers van Partena Professional bieden daarmee een interessant vertrekpunt om naar de organisatie van het werk te kijken. Want hoeveel uren iemand werkt, is één aspect van de werkervaring. Wat er tijdens die uren gebeurt, is minstens zo relevant.
Daarbij spelen verschillende factoren een rol. Denk aan de mate waarin werknemers hun werk zelf kunnen organiseren, de hoeveelheid administratie, het aantal onderbrekingen, de complexiteit van de taken en de ruimte om te herstellen. Sommige jobs kennen uitgesproken piekperiodes, andere vragen een voortdurende beschikbaarheid of brengen een hoge emotionele of cognitieve belasting met zich mee.
Wetenschappelijk onderzoek naar werkbaar werk en welzijn leert ons dat werkdruk samenhangt met de verhouding tussen taakeisen en de hulpbronnen waarover werknemers beschikken. Autonomie, ondersteuning en regelruimte kunnen daarbij een belangrijke rol spelen. Hoge taakeisen hoeven niet noodzakelijk problematisch te zijn wanneer daar voldoende hulpbronnen tegenover staan.
De vaststelling dat vier op de tien werknemers regelmatig hun pauze overslaan, vestigt de aandacht op de intensiteit van het werk en de mogelijkheden die werknemers hebben om hun werkdag op een haalbare manier in te vullen.
Een aanleiding om breder naar werk te kijken
De aangekondigde registratieplicht biedt organisaties de kans om een beter zicht te krijgen op de werkelijke arbeidsduur. Dat is de centrale boodschap die Partena Professional met dit onderzoek onder de aandacht brengt. Voor HR kan die informatie ook een vertrekpunt zijn voor een ruimer gesprek over de arbeidsorganisatie. Wanneer bepaalde teams structureel meer uren presteren dan voorzien, is het interessant om te onderzoeken hoe dat komt. Heeft het te maken met de personeelsbezetting, de verdeling van taken, de processen of de verwachtingen? En wanneer werknemers binnen hun contractuele uren blijven, maar regelmatig pauzes overslaan, wat vertelt dat dan over de intensiteit van hun werk?
Het onderzoek van Partena Professional laat zien hoe wijdverspreid overwerk is en hoe sterk werkdruk, overuren en het overslaan van pauzes met elkaar samenhangen. De aangekondigde registratieplicht kan helpen om de werkelijk gepresteerde uren beter zichtbaar te maken en biedt organisaties waardevolle informatie over hun arbeidsorganisatie. Maar die inzichten nodigen ook uit om stil te staan bij wat er binnen de geregistreerde uren gebeurt. Want twee werknemers die evenveel uren werken, ervaren niet noodzakelijk dezelfde werkdruk. Wie werkdruk wil begrijpen, kijkt daarom best zowel naar de duur als naar de intensiteit en organisatie van het werk.
