Op 16 september start de Week van de Mobiliteit. Een goed moment om stil te staan bij ongevallen op de weg van en naar het werk, die wettelijk meetellen als arbeidsongevallen. Liantis analyseerde 216.946 gevalideerde arbeidsongevallen bij haar klanten over de periode 2014-2023. Ongeveer 15 op de 100 aanvaarde arbeidsongevallen gebeuren tijdens het pendelen; de overige 85 op de werkvloer. In januari worden bijna dubbel zoveel woon-werkongevallen gemeld als in augustus. Voor het pendelen speelt leeftijd geen aantoonbare rol, maar vrouwen lopen er wél een hoger risico dan mannen.
Winter verhoogt het risico
Van alle aanvaarde arbeidsongevallen gebeurt ongeveer 15 op de 100 tijdens het pendelen; de overige 85 op de werkvloer zelf. Het grootste deel van de ongevallen situeert zich dus op de werkplek, daar ligt ook het zwaartepunt van de preventie. Toch verdient het woon-werkverkeer aandacht, net omdat werkgevers het moeilijker kunnen sturen.
Wanneer?
Woon-werkongevallen pieken rond het ochtendspitsuur (ongeveer 20% in het uur na 7u) en het avondspitsuur, met een kleinere piek rond de middag, precies wanneer de meeste mensen onderweg zijn. Verleidelijk om te besluiten dat 7 uur ‘het gevaarlijkste moment’ is. Maar werkvloerongevallen volgen een heel ander ritme: die pieken tijdens de werkuren (10-11u en 14-15u), niet in de vroege ochtend. Elke curve piekt dus wanneer mensen aan dát risico blootstaan op de weg of op de werkvloer en niet op een intrinsiek gevaarlijk uur.
Woon-werkongevallen zijn niet gelijk verdeeld over het jaar. In januari worden bijna dubbel zoveel woon-werkongevallen gemeld als in augustus. Het onderzoek stelde vast dat streng winterweer, zoals sneeuw en vriestemperaturen, samengaat met méér woon-werkongevallen. Slechtere zichtbaarheid en minder daglicht worden in het rapport genoemd als mogelijke bijkomende factoren, al onderzocht de studie de concrete oorzaken van ongevallen niet. Een deel van het verschil hangt wellicht ook samen met de lagere pendelintensiteit tijdens de zomervakantie.
Een reden te meer om net rond de Week van de Mobiliteit stil te staan bij een veilige woon-werkverplaatsing, zeker met het oog op de donkere maanden die eraan komen.
Vrouwen lopen meer risico dan mannen
Bij ongevallen op de werkvloer zelf melden mannen vaker een ongeval. Onderweg keert dat om. Uit de Liantis-cijfers blijkt dat vrouwen een hoger risico lopen op een woon-werkongeval dan mannen. Dat verschil is statistisch significant en sluit aan bij eerder internationaal onderzoek.
Voor woon-werkongevallen vond het onderzoek geen aantoonbaar verband met leeftijd: jong of oud, de kans blijft vergelijkbaar. Dat wijkt af van eerdere literatuur, die juist bij oudere werknemers (45-65 jaar) meer woon-werkongevallen vaststelde.
Nieuwe vervoermiddelen, nieuwe risico’s
Het aanbod aan vervoersmiddelen op de weg wordt steeds diverser, en elk vervoermiddel heeft zijn eigen aandachtspunten. “Hoe meer keuze, hoe meer aandachtspunten. De overheid onderneemt intussen ook actie om alles veiliger te laten verlopen. Zo is het sinds 1 september verplicht om een helm te dragen op elektrische steps die sneller rijden dan 20 kilometer per uur”, zegt Brecht Vanwynsberghe, manager risicobeheersing bij Liantis.
Werkgevers kunnen moeilijk sturen
Woon-werkongevallen zijn lastiger te voorkomen dan ongevallen op de werkvloer. Sector, functie of nationaliteit verklaren maar een klein deel van de verschillen tussen werknemers. Persoonlijke factoren wegen zwaarder door. Eén preventieaanpak voor iedereen werkt daardoor niet. Toch kunnen werknemers en werkgevers samen wel het aantal ongevallen beperken.
“Een arbeidswegongeval is en blijft een arbeidsongeval. Dus nemen we er best ook preventieve maatregelen tegen. Sensibiliseren blijft daarbij de belangrijkste taak van werkgevers. Denk aan het wijzen op de gevaren van alcohol als je met de fiets rijdt, of medewerkers aanraden om op tijd te vertrekken door goed te plannen, zowel op het vlak van werk als privé. Werkgevers kunnen ook concrete hulpmiddelen ter beschikking stellen. Fluohesjes ter beschikking stellen bijvoorbeeld of knipperlichtjes meegeven, ook al lijkt het maar een gadget, ze hebben wel degelijk een functie.”
Brecht Vanwynsberghe, manager risicobeheersing bij Liantis
Werknemers dragen hun steentje bij
Sensibiliseren is een tweerichtingsverhaal. Werknemers moeten er zelf ook mee aan de slag. “Is je fiets, step of auto nog in goede staat? Werken de reflectoren nog? Sleur je geen te zware lasten mee als je je met de fiets of te voet verplaatst? De werknemer draagt hier dus zeker ook een verantwoordelijkheid“, zegt Vanwynsberghe.
Op de werkvloer zijn het vooral werknemer en werkgever die samen de veiligheid bepalen. Bij woon-werkongevallen komt er een derde partij bij: de omgeving. Denk aan een stadsbestuur, straatverlichting, weginfrastructuur of gewoon onvoorziene omstandigheden onderweg. “Er zijn veel meer partijen betrokken, en dat maakt het minder stuurbaar. Toch is dat geen excuus om niets te doen”, zegt Vanwynsberghe.
*Over het onderzoek Towards a better understanding of occupational accidents in Belgium: een onderzoek van Liantis, uitgevoerd met steun van het Fonds Abefradoc – Benevermedex, beheerd door de Koning Boudewijnstichting. Het volledige rapport kan je raadplegen via liantis.be/nl/onderzoek/arbeidsongevallen
