Tien jaar na de invoering: wat leren we uit de eerste officiële evaluatie van flexi-jobs?
Van ongeveer 10.000 flexi-jobbers in 2016 naar meer dan 184.000 eind 2024. Wat begon als een uitzonderingsmaatregel voor de horeca, is uitgegroeid tot een structureel onderdeel van de Belgische arbeidsmarkt. Maar doen flexi-jobs vandaag wat ze oorspronkelijk moesten doen? De eerste officiële evaluatie van het flexi-jobsysteem in België geeft voor het eerst een onderbouwd antwoord. En dat antwoord is genuanceerd.
Wat zijn flexi-jobs en waarom zijn ze zo populair?
Flexi-jobs zijn een specifieke vorm van bijkomende tewerkstelling in België, waarbij werknemers onder bepaalde voorwaarden voordelig kunnen bijverdienen. Werkgevers profiteren tegelijk van lagere loonkosten en meer flexibiliteit.
Tien jaar na de invoering zijn flexi-jobs uitgegroeid tot een belangrijk instrument voor sectoren met piekbelasting, zoals horeca en retail.
- 184.000+ flexi-jobbers in 2024
- bijna 14 miljoen gepresteerde uren
- sterke uitbreiding naar nieuwe sectoren
De groei van flexi-jobs: van niche naar mainstream
De evolutie van flexi-jobs in België is opvallend snel gegaan. Wat startte als een gerichte maatregel tegen personeelstekorten in de horeca, wordt vandaag ingezet in een brede waaier van sectoren. Flexi-jobs worden daarmee een vast onderdeel van de arbeidsorganisatie. Opvallend is ook de regionale spreiding: ongeveer 85% van alle flexi-jobs situeert zich in Vlaanderen. Dat maakt dat de impact van flexi-jobs daar het grootst is en ook het best zichtbaar. Anderzijds is de huidige evaluatie een momentopname. Vooral de uitbreidingen sinds 2024 zijn nog nauwelijks meetbaar.
Evaluatie flexi-jobs: werden de doelstellingen bereikt?
Bij de invoering van flexi-jobs formuleerde de overheid vijf doelstellingen. De eerste officiële evaluatie laat toe om die vandaag voor het eerst systematisch te toetsen.
1) Verlagen flexi-jobs de loonkosten?
Ja. Flexi-jobs zorgen effectief voor lagere loonkosten voor werkgevers. Dankzij de gunstige fiscale en parafiscale regeling zijn ze goedkoper dan reguliere arbeid. Dat verklaart de snelle adoptie, het succes bij werkgevers en de de sterke groei van het systeem.
2) Zorgen flexi-jobs voor meer flexibiliteit?
Grotendeels wel. Flexi-jobs maken het eenvoudiger om personeel in te zetten op drukke momenten. Vooral in horeca en retail blijkt dit een belangrijke troef. Maar in bepaalde sectoren vervangen flexi-jobs deels andere vormen van werk, zoals deeltijdse jobs, interimarbeid en seizoenswerk. Er is dus sprake van een verschuiving, maar voorlopig niet van grootschalige verdringing van vaste jobs.
3) Verminderen flexi-jobs zwartwerk?
Gedeeltelijk, vooral in de horeca. De evaluatie toont dat flexi-jobs bijdragen aan het formaliseren van arbeid, maar vooral in combinatie met de witte kassa. Buiten de horeca is er geen overtuigend bewijs van dalend zwartwerk en geen aantoonbaar structureel effect.
4) Helpen flexi-jobs de arbeidsmarktkrapte oplossen?
Dat kan vandaag niet aangetoond worden. Hoewel flexi-jobbers extra uren werken, betekent dat niet automatisch dat de arbeidsmarkt krapper wordt opgelost.
Waarom niet?
- omdat flexi-jobbers meestal al werken (minstens 4/5 job)
- omdat ze geen nieuw arbeidspotentieel toevoegen
- en omdat data over knelpuntberoepen ontbreekt
Het rapport zegt niet dat er géén effect is, maar dat het niet bewezen kan worden.
5) Creëren flexi-jobs kansen voor kansengroepen?
Beperkt. Flexi-jobs verhogen het inkomen van mensen die al werken, maar ze activeren geen mensen die vandaag niet werken omdat de toegang tot flexijobs bemerkt is wie gepensioneerd is of minstens 4/5de werkt. Inactieven worden hiermee dus niet bereikt. De doelstelling rond inclusie wordt nu slechts beperkt gerealiseerd.
Wat tussen de lijnen ook zichtbaar wordt…
- Flexi-jobs zijn structureel geworden: het systeem is geen tijdelijke maatregel meer, maar een vaste bouwsteen van de arbeidsmarkt.
- De evaluatie komt nog te vroeg omdat de nieuwe sectoren nog niet geëvalueerd zijn
- Het inkomenseffect is tijdelijk: flexi-jobbers verdienen meer tijdens de eerste 3 kwartalen, maar daarna vlakt het effect af.
- Er is geen aantoonbare impact op ziekte of welzijn maar ook geen bewijs dat er géén effect is
Er zijn nog veel open vragen, onder andere over de impact op de arbeidsmarktkrapte, over de langetermijneffecten op loopbanen van mensen, mogelijke misbruiken en de nieuwe sectoren na 2024. Flexi-jobs werken leiden tot lagere loonkosten en tot meer flexibiliteit, maar de effecten op arbeidsmarktkrapte, zwartwerk buiten horeca en activering van kansengroepen zijn minder duidelijk.
