Hoe je cultuur bouwt in een organisatie die nooit slaapt
Voor deze aflevering van #ZigZagHR Brainpickings trok ik letterlijk de nacht in, naar DHL Aviation, dat dit jaar 40 jaar onafgebroken aanwezigheid op Brussels Airport viert. Aanleiding was de publicatie van het boek In het holst van de nacht – 40 jaar DHL op Zaventem, een boek dat geen klassieke bedrijfsgeschiedenis vertelt, maar een verhaal brengt over mensen, cultuur en samen bouwen in een 24/7-omgeving. Samen met Lieselot Willems (VP HR DHL Aviation) en Patrick Vroonhove (HR Business Partner) ging ik in gesprek over veertig jaar mensenwerk in de nacht. Over hoe je cultuur bewaart terwijl alles rondom je verandert. Over HR dat meegroeit met de business. En over waarom DHL Aviation, na al die jaren, nog altijd aanvoelt als een familie.
Cultuur bouw je vóór je ze professionaliseert
DHL Aviation begon in 1985 in een garagebox. Met een handvol mensen, weinig middelen en vooral veel lef. Iedereen deed alles. Grenzen tussen functies bestonden nauwelijks. Wat opvalt: ondanks veertig jaar groei, technologie en internationalisering, is dat oorspronkelijke DNA nooit verdwenen. In een nachtoperatie kan niemand alleen slagen. Teamwork is er geen waarde op papier, maar een dagelijkse noodzaak. Je staat er nooit alleen voor – niet op de vloer, niet in moeilijke momenten en niet tijdens verandering. Cultuur ontstaat niet uit structuren of processen, maar uit hoe mensen elkaar nodig hebben om het werk gedaan te krijgen. Wie dat DNA van bij het begin ernstig neemt, hoeft het later niet te “repareren”.
Groei hoeft ondernemerschap niet te verstikken
In de jaren ’90 schoot DHL de hoogte in. De volumes groeiden sneller dan de vliegtuigen konden opstijgen. Professionalisering was noodzakelijk, maar het risico was reëel: structuur die initiatief dooddrukt. De keuze die DHL maakte, was radicaal menselijk. Groeien werd gekoppeld aan laagdrempeligheid, nabijheid en vertrouwen. Nieuwe medewerkers werden niet gefilterd via complexe procedures, maar letterlijk binnengelaten via open-deur-aanwervingen. Iedereen kreeg transparant zicht op het werk, de verwachtingen en de realiteit van nachtwerk. HR werd op die manier een facilitator van kansen.
Crisis als lakmoesproef voor leiderschap
De discussies rond nachtvluchten en de tijdelijke verhuis naar Leipzig vormden een existentiële crisis. Jobs stonden op het spel, toekomstperspectieven vielen weg en vertrouwen kwam onder druk te staan. Wat DHL hier leerde, is fundamenteel HR-werk: erken eerst emotie, vóór je richting geeft. Boosheid, ontgoocheling en onzekerheid kregen ruimte. Mensen werden niet gerustgesteld met valse zekerheden, maar betrokken in het verhaal. Zelfs beslissingen over blijven of vertrekken werden bij medewerkers gelegd. Dat was een risico, maar ook een statement: we vertrouwen jullie. Achteraf bleek dat net die aanpak de basis legde voor een hernieuwd engagement en een toekomst die opnieuw opgebouwd werd.
Werken wanneer niemand kijkt: zingeving in de nacht
Nachtwerk is onzichtbaar werk. En toch draait de wereld erop. Bij DHL is zingeving niet abstract . Medewerkers weten exact welke rol zij spelen in een wereldwijde keten. Ze zien hoe hun werk bedrijven draaiende houdt en vaccins op hun bestemming brengt. Die betekenis wordt actief zichtbaar gemaakt: klanten worden ’s nachts uitgenodigd op de vloer, verhalen worden gedeeld, impact wordt tastbaar. HR speelt hier een cruciale rol door betekenis te expliciteren.
Familiegevoel in een multiculturele realiteit
Met tientallen nationaliteiten op de werkvloer is harmonie geen vanzelfsprekendheid. Conflicten zijn er, maar ze worden overstemd door een gedeeld doel en wederzijds respect voor het werk. Rituelen, informele momenten en collectieve trots – van sportevents tot simpele eetmomenten – versterken dat groepsgevoel. Niet omdat het “leuk” moet zijn, maar omdat verbondenheid essentieel is om samen te presteren in een veeleisende context.
Leiderschap vanop de vloer
Negentig procent van de leidinggevenden bij DHL Aviation begon op de vloer. Dat is geen toeval, maar een bewuste keuze. De werkvloer is de leeromgeving. Potentieel is belangrijker dan diploma’s. Doorgroei gebeurt stap voor stap, met begeleiding, tijdelijke proefperiodes en vooral: zonder gezichtsverlies als het niet blijkt te passen. HR ondersteunt dit model door permanent aanwezig te zijn, ook ’s nachts, dicht bij de realiteit waar leiderschap ontstaat.
Technologie als bondgenoot, niet als bedreiging
Robots, data en automatisering bepalen vandaag het beeld van de hub. Bij DHL ligt de focus op ergonomie, werkbaarheid en veiligheid. Technologie neemt het zware werk over, maar mag de zin uit jobs niet halen. Dat spanningsveld vraagt continue dialoog en bijsturing. HR neemt hierbij de rol op van bewaker van menselijkheid in innovatie.
Maatschappelijke relevantie is een krachtige motor voor engagement
Tijdens de coronaperiode bleef de hub draaien. Terwijl de wereld stilviel, werden vaccins ’s nachts via Zaventem verspreid. Voor veel medewerkers werd toen glashelder waarom hun werk ertoe doet. Die periode versterkte trots, verbondenheid en identiteit. Werk werd een missie. Voor HR was dit een krachtig bewijs: zingeving ontstaat wanneer mensen voelen dat hun bijdrage groter is dan henzelf.
De weg is vooruit, maar altijd samen
Na veertig jaar mensenwerk in de nacht blijven twee inzichten overeind. Voor Patrick: na elke nacht komt licht. Voor Lieselot: alles begint en eindigt bij mensen. Misschien is dat wel de essentie van duurzaam HR-beleid. Vooruit blijven kijken, zonder te vergeten wie het werk elke dag en elke nacht waarmaakt.
