Mentaal welzijn begint waar we het het minst verwachten
Vijf jaar Baanbrekende Werkgever: een mijlpaal die gevierd wordt met een boeiende podcastreeks. In vijf afleveringen onderzoekt #ZigZagHR samen met HR experten uit de praktijk en uit de academische wereld hoe organisaties kunnen evolueren naar duurzamer, mensgerichter werk. In deze aflevering schuiven Eva Geluk, senior onderzoeker aan Antwerp Management School, en Sabine Schellens, HR-directeur bij Aquafin, aan tafel om het te hebben over mentaal welzijn op de werkvloer. Niet over fruitmanden, maar over structuren, stigma’s en leiderschap. Want wie denkt dat welzijn te vatten is in een sensibiliseringscampagne, mist de essentie. Welzijn vraagt moed. En systemisch denken.
Leidinggevenden als stille dragers
“De leidinggevende is geen psycholoog”, zegt Sabine Schellens. “En dat hoeft ook niet.” Toch worden leidinggevenden in veel organisaties onbewust gepositioneerd als spilfiguur in welzijnsbeleid. En terecht – want hun impact is reëel.
“Als een leidinggevende zich mentaal niet goed voelt, heeft dat onvermijdelijk effect op het hele team.”
Eva Geluk – Antwerp Management School
Maar die impact werkt in twee richtingen. Leidinggevenden dragen niet alleen verantwoordelijkheid, ze ervaren ook zelf forse druk. Uit onderzoek blijkt zelfs dat ze die meer voelen dan hun medewerkers. “Dat mag ons wakker schudden,” zegt Sabine. “Zorgen voor welzijn begint bij zorgen voor wie zorgt.”
Werkdruk: niet te veel werk, wel te weinig richting
Werkdruk is al jaren het sleutelwoord bij uitval, maar volgens Eva en Sabine is het een verkeerd begrepen concept. “Werkdruk is zelden puur kwantitatief,” zegt Sabine. “Bij ons bleek dat de druk vooral komt door continue digitale veranderingen en een moeizame besluitvorming. Mensen raken mentaal vermoeid, niet omdat ze te veel doen, maar omdat ze in een inefficiënt systeem zitten.”
Eva voegt toe: “Werkdruk los je ook niet op met een extra collega. Het vraagt om een grondige diagnose en bereidheid om het systeem aan te passen.” Het is geen sexy boodschap, maar wel de juiste: structureel welzijn vergt structurele keuzes.
Over stigma’s die we liever niet erkennen
Een ander thema dat veel organisaties ontwijken: het stigma op mentale problemen. Ondanks toenemende openheid blijkt uit onderzoek van Antwerp Management School dat dit taboe nog diep leeft – zowel in hoofd als gedrag.
“Een kwart van de leidinggevenden zou liever niemand aanwerven met een mentaal kwetsbaar verleden.”
Eva Geluk – Antwerp Management School
Tegelijk wil 80% wél steun bieden aan medewerkers die het moeilijk hebben. Een paradox. De intentie is er, maar onzekerheid, tijdsdruk en gebrek aan houvast verhinderen vaak echte actie. De oplossing? Niet alleen trainen, maar ook duidelijke kaders en verwachtingen scheppen. “Leidinggevenden hoeven het niet allemaal op te lossen,” zegt Sabine. “Ze moeten vooral het gesprek durven openen.”
Een systeemverantwoordelijkheid, geen individuele opdracht
De rode draad doorheen het gesprek is helder: mentaal welzijn is geen individuele verantwoordelijkheid. Niet van de medewerker, niet van de leidinggevende, zelfs niet van HR. Het is een samenspel. “Preventie werkt pas als alle lagen in de organisatie een rol opnemen,” stelt Eva.
Aquafin ontwikkelde onder andere welzijnsantennes, interne vertrouwenspersonen en intervisies tussen leidinggevenden. Niet als project, maar als onderdeel van de werkcultuur. En met resultaat: het burn-outrisico ligt er beduidend lager dan het Vlaamse gemiddelde.
Van intentie naar integratie
Aan het einde van de podcast volgt de vraag: wat zou jij doen als je morgen CEO was van een groot bedrijf? Eva Geluk antwoordt zonder aarzelen: “Een diepgaande diagnose. In co-creatie met medewerkers. En dan: participatieve interventies, duidelijke verantwoordelijkheden, structurele evaluatie. Geen eenmalige actie, maar een blijvende beweging.”
Of zoals Sabine het verwoordt: “Welzijn moet ingebakken zitten in alles wat we doen. Alleen dan wordt het vanzelfsprekend – zoals ademen.”
