Waarom hyperlokale arbeidsmarktdata het verschil maken voor HR
De arbeidsmarkt staat onder druk en veel HR-teams rennen van brandhaard naar brandhaard. Vacatures blijven openstaan, mensen vallen uit en werkvolumes verschuiven sneller dan ooit. Dat dagelijkse blussen slorpt energie op, waardoor strategisch vooruitkijken steeds moeilijker wordt. Sarah Vansteenkiste, directeur van Steunpunt Werk, ziet hoe organisaties daardoor vastlopen. “Als je blijft blussen zonder te weten wat je straks moet herbouwen, dan brandt niet alleen het heden weg, maar ook de toekomst,” zegt ze. Volgens haar begint dat vooruitkijken bij inzicht in wat écht speelt op de arbeidsmarkt, niet alleen in grote lijnen, maar tot op lokaal niveau. De vernieuwde Vlaamse Arbeidsrekening (VAR) bouwt voort op jarenlang werk van Steunpunt Werk en helpt de HR-community grip te krijgen op een arbeidsmarkt die steeds complexer wordt.
Sarah Vansteenkiste bereidt op het moment dat we haar spreken de nieuwe beheersovereenkomst van Steunpunt Werk voor, die loopt van 2026 tot 2029. Een ideaal moment om stil te staan bij de vraag waar strategisch HR-beleid nu écht begint. Haar antwoord: bij begrijpen. Begrijpen hoe de arbeidsmarkt evolueert, waar talent zit, welke groepen structureel onderbenut blijven en hoe lokale dynamieken instroom, doorstroom en retentie mee bepalen. Strategic workforce management vraagt om dat bredere inzicht, maar net dat ontbreekt wanneer elke dag vol staat met urgente problemen.
Vlaanderen bestaat niet uit één arbeidsmarkt, maar uit honderden lokale arbeidsmarkten, elk met een eigen ritme en realiteit. Wie enkel in nationale gemiddelden denkt, mist volgens Sarah de nuances die bepalend zijn voor duurzame HR-keuzes. Strategisch vooruitkijken lukt pas wanneer de context helder is. Daarvoor heb je zicht nodig op lokale talentstromen, pendelpatronen en groepen die buiten beeld blijven. De Vlaamse Arbeidsrekening biedt dat inzicht als instrument dat HR toelaat om betere, onderbouwde keuzes te maken én organisaties de ruimte geeft om te bouwen in plaats van te blijven blussen.
De arbeidsmarkt onder de microscoop
Met de Vlaamse Arbeidsrekening van Steunpunt Werk krijg je een uitzonderlijk gedetailleerd zicht op de arbeidsmarkt in België, Vlaanderen, provincies, referentieregio’s en zelfs gemeenten. De data zijn volledig administratief opgebouwd en daardoor bijzonder betrouwbaar. Al sinds 2007 vormt de VAR een fundament voor beleid dat rekening houdt met de lokale realiteit. Door nieuwe GDPR-regels werd de VAR vanaf 2024 volledig herbouwd via het Datawarehouse Arbeidsmarkt en Sociale Bescherming van de KSZ. Dat leidde tot nieuwe methodologieën, nieuwe cijferreeksen en een vernieuwd dashboard dat de arbeidsmarkt tot op buurtniveau blootlegt.
Wie de Vlaamse Arbeidsrekening opent, ziet geen klassieke rapportering maar een fijnmazige diagnose van wie werkt, wie niet, waar talent zich bevindt, hoe pendelstromen lopen en in welke sectoren mensen effectief aan de slag zijn. Die ultralokale blik is uniek en voor veel HR-professionals nog onbekend terrein. Sarah benadrukt dat Steunpunt Werk de enige plek is die deze data zo gedetailleerd ontsluit, niet alleen per regio, maar tot op stads- en dorpsniveau en uitgesplitst naar leeftijd, scholing, herkomst, sector en jobkenmerken.
Dat hyperlokale perspectief is cruciaal. Want Vlaanderen is géén uniforme arbeidsmarkt. Het zijn tientallen ecosystemen naast, onder en door elkaar. En precies die nuance bepaalt welke profielen schaars zijn, waar potentieel verscholen zit en hoe organisaties hun rekruterings- en ontwikkelingsbeleid best vormgeven. De Vlaamse Arbeidsrekening maakt dat landschap zichtbaar en bruikbaar.
Wie alleen blust, bouwt nooit
Sarah ziet hoe organisaties steeds opnieuw in dezelfde dynamiek terechtkomen: acute problemen, snelle ingrepen, weinig ruimte om verder te denken dan de eerstvolgende brandhaard. “Bijna iedereen zit in crisismodus,” zegt ze. “En dan wordt de reflex: blussen.”
Maar wie alleen blust, blijft gevangen in het moment. De vraag wat je aan het blussen bent, waarom het vuur telkens terugkomt en waar je eigenlijk naartoe wil, raakt ondergesneeuwd. “Je kan eindeloos blijven blussen,” zegt Sarah, “maar als je nooit tijd maakt om te kijken wat je straks moet herbouwen, sta je op een dag in een ruïne.”
Landen die structureel vooruitkijken, zoals Nederland, tonen dat het anders kan. Daar bestaat al jaren een toekomstgericht beleidsdomein dat dwars door de klassieke silo’s van arbeid, onderwijs en economie heen werkt. “Ze denken er écht vooruit,” zegt Sarah. “Beslissingen gaan niet alleen over wat vandaag opgelost raakt, maar ook over welke brand morgen voorkomen wordt.”
Die visie is even relevant voor organisaties. Daarom pleit ze ervoor dat bedrijven structureel vijf tot tien procent van hun tijd reserveren voor toekomstgericht denken. Niet voor iedereen, maar voor één team of één directieniveau dat de lijnen uitzet. “Als niemand die tijd krijgt, blijft iedereen blussen zonder te weten waarvoor,” zegt ze. “Die investering rendeert op middellange termijn, omdat ze voorkomt dat dezelfde brand telkens opnieuw oplaait.”
Van inzicht naar actie
De Vlaamse Arbeidsrekening bestaat uit drie luiken. Het eerste geeft inzicht in de bevolking naar woonplaats en toont wie werkt, wie niet werkt en welke groepen structureel onderbenut blijven. Het tweede legt pendelstromen bloot en maakt duidelijk van waar mensen komen, waar ze naartoe trekken en waar verborgen rekruteringsvijvers liggen. Het derde toont waar jobs zich bevinden, hoe werkgelegenheid evolueert en welke sectoren groeien of krimpen.
Vooral de pendeldata kunnen volgens Sarah een gamechanger zijn. Dankzij vernieuwde methodologieën zichtbaar tot op zeer fijn niveau, inclusief grensarbeid en internationale stromen rond bijvoorbeeld Brussel. “Bedrijven onderschatten vaak hoeveel potentieel er net buiten hun klassieke rekruteringscirkel ligt,” zegt ze. “Pendelcijfers laten zien welke regio’s veel talent leveren, welke nauwelijks benut worden en waar onverwachte kansen liggen.”
Voor HR opent dit heel wat opportuniteiten. Mobiliteit kan een hefboom worden in plaats van een barrière. Employer branding kan doelgericht ingezet worden in regio’s waar latent talent aanwezig is. Locatiekeuzes worden strategischer wanneer je weet waar mensen wonen, welke afstanden ze bereid zijn te overbruggen en welke regio’s onderling verbonden zijn. De Vlaamse Arbeidsrekening helpt organisaties met andere woorden om gerichter te rekruteren, inclusiever te werken en zowel strategische workforce planning als operationele beslissingen sterker te onderbouwen. Het verandert blussen in bouwen.
Wat de cijfers écht laten zien
Wist je dat Vlaanderen 152 gemeenten telt met een werkzaamheidsgraad boven 80%? En dat koploper Horebeke zelfs 85,5% haalt? West- en Oost-Vlaanderen scoren hoog, maar met sterke verschillen tussen steden en omliggende gemeenten. De cijfers maken ook zichtbaar dat de kustregio sneller vergrijst en meer arbeidsongeschiktheid kent; dat Antwerpen superdiversiteit combineert met relatief lage tewerkstelling bij bepaalde groepen; dat in Limburg en vooral in Genk het mijnverleden en de sluiting van Ford nog steeds doorwegen, ondanks positieve evoluties en dat elf Waalse gemeenten eveneens de grens van 80% werkzaamheid behalen. Deze cijfers tonen hoe verschillend lokale arbeidsmarkten functioneren en waarom één uniforme strategie onvermijdelijk tekortschiet.
Waarom strategisch kijken loont
Wie strategisch naar de toekomst kijkt, wint tijd en helderheid. HR-teams die beslissingen baseren op betrouwbaar inzicht, versnipperen minder, investeren gerichter en krijgen opnieuw de ruimte om richting te bepalen. Blussen hoort bij elke organisatie, maar het mag niet de hele agenda bepalen. Met meer context worden keuzes duurzamer: van gerichtere werving tot betere retentie en een arbeidsmarktbenadering die groepen bereikt die vandaag onder de radar blijven.
De Vlaamse Arbeidsrekening draagt daaraan bij door de arbeidsmarkt laag per laag zichtbaar te maken als een verzameling lokale realiteiten die elk om een andere aanpak vragen. Die fijnmazigheid geeft HR het kompas dat nodig is om te bouwen in plaats van voortdurend brandjes te blussen. En precies daar, in dat zicht op het lokale, worden kansen zichtbaar die anders in de rook verloren gaan.
Over Steunpunt Werk
Steunpunt Werk is een draaischijf voor het verspreiden van arbeidsmarktinformatie en heeft een ruim aanbod aan cijfers, onderzoek, publicaties en interactieve dashboards waar je als HR professional mee aan de slag kan om jouw HR beleid mee vorm te geven.
