“Niet alleen ín het team werken, maar ook áán het team”

Ellen Schouppe over wat organisaties van topsport kunnen leren

Hoe maak je van een goed team een buitengewoon team? Dat is de vraag die Ellen Schouppe drijft én het vertrekpunt van Smart Mind, het bedrijf dat ze oprichtte om leiders en teams te begeleiden naar duurzame topprestaties. Ellen kent de weg: van een twaalfjarig meisje in een Corsicaans strandhutje, dat ademloos naar de Olympische Spelen keek, tot sportpsychologe in Tokio, zij aan zij met atleten op het hoogste niveau. Vandaag vertaalt ze de inzichten uit topsport en de wetenschap naar organisaties. Geen honderd slides, wel hands-on teamcoaching waarin leiders en hun teams samen sterker worden. Want een high performing team kan alleen bestaan met de juiste leider én de juiste attitudes.

“Follow your dreams, they know the way”

1992, Corsica. In een houten strandhutje zit een twaalfjarig meisje gekluisterd aan een klein televisietoestel. Op het scherm spelen zich de Olympische Spelen van Barcelona af. Ze ziet basketbalsterren de meest waanzinnige dingen doen, voelt de emoties van het stadion tot in dat kleine hutje en besluit op dat moment: ooit wil ik daarheen, naar de Spelen. Die droom wordt de rode draad doorheen haar leven en loopbaan. Niet als atleet, zo blijkt al snel, maar wel als sportpsychologe. Het pad ernaartoe vraagt ploeteren, bijsturen en volhouden.Tot iemand haar vertrouwen gaf en ze haar eerste stappen kon zetten als sportpsychologe. Vanaf dan ging het vooruit. Ze begeleidde topsporters in verschillende disciplines, vond bevestiging in haar talent om mensen te coachen en zo werd haar droom werkelijkheid.

En zo komt het dat datzelfde meisje, Ellen Schouppe, dertig jaar later, écht op de Olympische Spelen stond. In Tokio, als sportpsychologe, zij aan zij met atleten die hun eigen ultieme overwinning najagen. En vandaag brengt ze de ervaringen uit topsport en bedrijfsleven samen in haar eigen bedrijf, Smart Mind. Haar loopbaan leest bijna als een filmscript. Het toont dat je een droom niet hoeft op te geven, maar wel de moed moet hebben om het pad ernaartoe aan te passen.

De volgende vraag

Toen Ellen in Tokio stond, had ze haar ultieme droom waargemaakt. Maar zoals zo vaak bij topsporters kwam meteen de volgende vraag: wat nu? Ze herinnert zich levendig hoe ze daar zat, op een witte rots met uitzicht op de zakenwijk van Tokio. Er is zelfs een foto van dat moment, glundert ze. “Ik keek naar de brug voor me en plots viel alles op zijn plaats. Met mijn expertise uit de bedrijfswereld was ik de topsport ingestapt, en daar had ik zóveel geleerd: hoe je teams sterker maakt, hoe je onder druk presteert, hoe je ieders uniekheid benut zodat het geheel beter wordt. Op die rots wist ik: ik moet terug naar de bedrijven. Het voelde bijna als een roeping.”

Die overtuiging wortelde ook in haar eerdere ervaringen. In de bedrijfswereld had Ellen namelijk het geluk om samen te werken met sterke leiders en fantastische teams. Waar anderen vaak spreken over slechte managers, blikt zij terug op leidinggevenden die het beste in hun mensen naar boven haalden. Het zette haar aan het denken: zo’n team verdient eigenlijk iedereen. Dáár ligt de kracht van teamcoaching.

Ook haar studiekeuze paste naadloos in dat plaatje. Sportpsychologie bestond nog niet als afstudeerrichting, dus koos ze bewust voor arbeids- en organisatiepsychologie. Mensen brengen zoveel tijd door op hun werk, besefte ze, en als je daar hun welzijn kan versterken, maak je een immens verschil. Groepsdynamica boeide haar bovendien veel meer dan 1-op-1 therapie. Voor haar was die richting dan ook een logische keuze.

Het onbenut potentieel van teamcoaching

“Bedrijven lijken in veel opzichten op topsport,” zegt Ellen. “Ik noem medewerkers vaak business-atleten”. Ook zij staan onder constante druk, met het risico dat mensen uitvallen door overbelasting of burn-out. Alleen: waar topsporters kunnen rekenen op sportpsychologen en coaches, voelen veel leiders in bedrijven zich er alleen voor staan. Ze sturen teams van soms vijftig mensen aan, hebben zeven of meer direct reports, en missen vaak de steun die essentieel is om dat vol te houden.”

Die kloof raakt voor Ellen de kern. In de sport is coaching vanzelfsprekend, maar in organisaties ontbreekt dat vaak. Terwijl juist teamcoaching het verschil kan maken: het bewaakt en versterkt de veerkracht, het creëert verbondenheid, en het helpt burn-out voorkomen. “Teams zijn ooit ontstaan omdat we individueel nooit hadden kunnen overleven,” legt ze uit. “Die oeroude kracht zit nog altijd in teams, maar we benutten ze veel te weinig. Niet alleen in bedrijven, trouwens, ook in onze maatschappij.”

Dat is geen theorie, maar bewezen praktijk. Ellen verwijst naar haar ervaring bij de Belgian Cats: “Ik heb onze sportcoach destijds ook moeten overtuigen om elke week één uur te investeren in teamcoaching. Gewoon stilstaan bij hoe we wilden samenwerken, wat onze gezamenlijke doelen waren. Dat bleek uiteindelijk geen tijdverlies, maar één van de sleutelfactoren voor onze eerste bronzen medaille op het EK. Het feit dat we niet alleen op het veld, maar ook naast het veld in het team hebben geïnvesteerd, maakte het verschil.”

Attitudes: de hefboom voor talent én teams

Talent is slechts een toegangsticket. We noemen mensen graag high potentials, maar dat label zegt nog niets over wie ook echt een high performer wordt. Ellen zag het zowel in HR als in de sport: mensen met tonnen talent die tóch niet tot hun recht kwamen. “De vraag is dan niet: wat ontbreekt er? Maar wél: wat maakt dat sommigen uitgroeien tot toppresteerders? Het antwoord zit in attitudes. Dat zijn de observeerbare gedragingen die bepalen hoe je met je talent omgaat, hoe je leert, hoe je samenwerkt. En attitudes kan je blijven ontwikkelen.”

Bij Smart Mind identificeerde Ellen zeven attitudes die toppresteerders met elkaar delen: motivatie, zelfleiderschap, coachbaarheid, innovatie, veerkracht, energiebeheer en plezier. Individueel cruciaal, maar hun echte kracht blijkt in een team. Want daar veranderen attitudes een groep individuen in een hecht collectief.

Geen enkele attitude staat alleen

“Welke attitude is de belangrijkste?” Die vraag krijgt Ellen vaak. Maar het gaat niet om één attitude. Alle zeven attitudes zijn belangrijk. Ze beïnvloeden elkaar. “Het vertrekpunt voor ons is altijd, waar het team het meest nood aan heeft.” En dan glimlacht ze, want daar komt haar stokpaardje: energie en vooral energiebeheer. “Zonder energie ben je prikkelbaarder, slaap je slechter en reageer je anders op feedback. Je groei en coachbaarheid worden beperkt, en je stapt minder snel uit je comfortzone. Energie bepaalt niet alleen hoe je functioneert, maar ook hoe je samenwerkt met anderen. Daarom is het zo belangrijk te weten wat jou energie kost en wat jou energie geeft én hoe je jezelf weer kan opladen.”

Optimaal is het codewoord

Hoe verhoudt energie zich dan bijvoorbeeld tot motivatie, willen we weten. Ellen legt het beeldend uit: “Motivatie is de motor die teams vooruitstuwt. Zonder drive kom je nergens. Maar een motor die altijd in de hoogste versnelling draait en nooit onderhoud krijgt, loopt vast. Dat zie je vaak op de werkvloer: mensen draaien structureel overuren, hun motivatie blijft hoog, maar hun energievoorraad geraakt leeg. En dan krijg je problemen.”

Ellen spreekt uit eigen ervaring. In 2016 belandde ze zelf in een burn-out. “Ik deed nochtans alleen maar dingen waar ik gepassioneerd van raakte. Ik werkte in de topsport, bij Sport Vlaanderen, met de Belgian Cats én de Panthers. Mijn brein bleef maar gaan, tot mijn lichaam de stekker eruit trok. Plots lag ik bewusteloos op een parking. In het ziekenhuis bleek: mijn lichaam was gewoon op.”

Sindsdien is energie haar kompas. Met de energiescan brengt ze systematisch in kaart wat voedt en wat leegzuigt, in vier dimensies: fysiek, mentaal, relationeel en existentieel. Die methode past ze nog altijd zelf toe, en ze deelt ze ook met organisaties. “De kunst is niet méér, maar optimaal. Optimaal is het codewoord.”

Feedback als norm

“Succes analyseren – en zeker vieren – zou eigenlijk een verplichting moeten zijn in de bedrijfswereld,” zegt Ellen Schouppe. “Het is belangrijk om te begrijpen wat precies tot succes heeft geleid en daar bewust de tijd voor te nemen.” Ze maakt de vergelijking met IT. “Daar is een post-mortem na een incident standaard: een gestructureerde terugblik waarin je oorzaken, aanpak en impact analyseert, niet om schuldigen te zoeken, wel om te leren en herhaling te vermijden. Waarom doen we dat eigenlijk niet ook na een succesvol project?”

In de topsport is dat alvast vanzelfsprekend. Elke wedstrijd wordt geanalyseerd. Directe feedback is daar de norm. “Feedback is echt de breakfast of champions,” glimlacht Ellen. In het bedrijfsleven zijn we daar nog niet. Een echte feedbackcultuur ontbreekt er doorgaans. “Van zodra feedback geven én ontvangen normaal wordt, verdwijnt de angst”, legt Ellen uit.

Zelf past ze dat dagelijks toe met haar collega’s. “Joy, Tara en ik geven elkaar continu feedback als we teams begeleiden. Ons motto is: regroup, feedback, refocus. Wil je tot een feedbackcultuur komen, dan start het bij jezelf: durf zélf om feedback te vragen. Zeker als leidinggevende.”

Niet alleen ín het team werken, maar ook áán het team

Ellen wijst op een hardnekkige valkuil waar veel organisaties in trappen wanneer ze topprestaties nastreven. “We zeggen vaak dat we high performance willen, maar staan zelden stil bij wat we daar precies onder verstaan. In bedrijven gaat de blik dan meteen naar cijfers, KPI’s, statistieken, verantwoordelijkheden en taken. Wat bijna nooit op tafel komt, is teamcohesie, vertrouwen en hoe we met conflicten omgaan. Dat wordt te vaak weggezet als soft of als tijdverlies. Nochtans, als je daar het gesprek over voert – hoe willen we met elkaar samenwerken, hoe geven en krijgen we feedback, wat geeft ons druk – dan veranderen de resultaten ‘vanzelf’. Bedrijven willen dat mensen in teams werken, maar ze geven die teams geen tijd om écht aan zichzelf te werken.”

“Even tijd verliezen is op lange termijn heel veel tijd winnen”, benadrukt Ellen. “Door elkaar beter te leren kennen, kom je sneller tot high performance. In de topsport hebben ze dat perfect begrepen. Daar maken ze heel bewust tijd om niet alleen ín het team te werken, maar ook áán het team.”

Wanneer het managementteam geen team is

Nog een vaststelling: managementteams zien zichzelf zelden als échte ploeg. “De salesdirecteur voelt zich verantwoordelijk voor sales, de HR-directeur voor HR. Het managementteam zelf wordt amper als team gezien. Het gevolg? Beslissingen die slecht vallen, worden doorgeschoven: ‘dat is de schuld van HR’ of ‘dat komt door sales’. Het gezamenlijke draagvlak ontbreekt.”

“In topsport is dat ondenkbaar,” zegt Ellen. “Daar maak je tijd om samen voor te bereiden, te evalueren en energie te beheren. In bedrijven hollen managers van meeting naar meeting zonder zich af te vragen: wat is het doel, hoe bereiden we ons voor, wat leren we achteraf? Zo blijft het potentieel van het managementteam onderbenut.”

Walk the talk

Het meest trots is Ellen op haar eigen team bij Smart Mind. Waar ze vroeger als HR-professional vooral naar competenties keek, geeft ze nu waarden en attitudes voorrang. “Nieuwsgierigheid, coachbaarheid en de juiste mindset zijn cruciaal, maar expertise blijft onmisbaar.”

Daarom omringt ze zich met psychologen, topsporters en ervaren HR-professionals die de brug slaan tussen sport en business: Joy Jouret, sport- en prestatiepsychologe en ex-Red Panther; Tara Kuklis, arbeids- en organisatiepsychologe die uitgroeide tot vaste psychologe van de Belgian Cats; Ilsa Goossens, HR-experte met meer dan 25 jaar ervaring; Thomas Briels (ex-Olympisch hockeykampioen), Sofie Hendrickx (ex-captain van de Belgian Cats); Antonia Delaere (profbasketbalster en international) en Hanne Claes (ex-sprinter en Belgian Cheetah). En recent vervoegde ook Sylvie Marissal, psychologe en ervaren HR-director, de groep.

Zo laat Ellen zien dat ze haar eigen principes toepast: werken mét en áán het team, met waarden en attitudes als fundament, en expertise en diploma’s als stevige ruggengraat.

===

Over Ellen Schouppe

Ellen Schouppe is arbeids- en organisatiepsychologe met een passie voor het ontplooien van talent – zowel in topsport als in het bedrijfsleven. Na meer dan tien jaar ervaring in HR en talentontwikkeling stapte ze in de wereld van de elitesport, waar ze nationale teams zoals de Belgian Cats, Red Panthers en Belgian Cheetahs begeleidde.

In 2021 werd ze door het BOIC aangesteld als psychologe van de Belgische delegatie op de Olympische Spelen in Tokio, een hoogtepunt in haar carrière. Vandaag vertaalt ze haar inzichten en methodieken uit de sport naar de bedrijfswereld met Smart Mind, waar ze teams helpt om veerkrachtiger, hechter en performanter te worden.