Vrouwen hebben vandaag meer mogelijkheden dan ooit om hun loopbaan en leven zelf vorm te geven. Maar hoeveel van hun keuzes zijn écht vrij? Voor het nieuwste #ZigZagHR Bookazine dook ik in de feminisering van de arbeidsmarkt. De gesprekken voor het XL-dossier ‘De eeuw van de vrouw’ brachten mij terug naar een historische dag in IJsland, vijftig jaar geleden. In mijn edito onderzoek ik waarom de vraag naar keuzevrijheid vandaag nog altijd zo relevant is.
Vorig jaar was het precies vijftig jaar geleden dat IJslandse vrouwen massaal een dag vrij namen. Kvennafrí: Women’s Day Off. Op 24 oktober 1975 ging naar schatting 90 procent van de vrouwen niet werken. Er werd ook niet gekookt, gepoetst of voor de kinderen gezorgd. Scholen en crèches bleven gesloten en vaders namen hun kinderen noodgedwongen mee naar het werk. In Reykjavík kwamen zo’n 25.000 mensen op straat, in een land dat toen amper 220.000 inwoners telde. Het opzet was geslaagd: kijk eens wat er gebeurt als vrouwen hun betaald én onbetaald werk één dag niet doen.
Vijftig jaar later is er veel veranderd. Vrouwen maakten de afgelopen 5 decennia een indrukwekkende inhaalbeweging op de arbeidsmarkt. Alleen verliep die vooruitgang minder rechtlijnig dan we achteraf graag denken. Nobelprijswinnares Claudia Goldin reconstrueerde eeuwen aan gegevens en ontdekte een U-curve: tijdens de industrialisering daalde de vrouwelijke arbeidsdeelname om later opnieuw te stijgen. En dan zijn er vandaag de tradwives. Jonge vrouwen die bewust kiezen voor een traditionele rolverdeling: hij verdient het inkomen, zij zorgt voor huis en kinderen. Zelfgebakken brood, lange jurken en keukens waar nooit vuile vaat staat. Ik vind vooral de reacties daarop interessant. Is dit een stap terug? Of het ultieme bewijs van emancipatie wanneer een vrouw vandaag ook kan kiezen om níét betaald te werken?
Tijdens mijn interview met arbeidseconoom Morien El Haj hadden we het ook over die keuze. Zij maakt een onderscheid tussen loopbaankeuzes en loopbaankansen. We kiezen altijd binnen een bepaalde context. Wie zorgt er voor de kinderen? Is er betaalbare opvang? Hoe zijn jobs en uurroosters georganiseerd? Wat verdient je partner? En hoeveel inkomen kan je zelf missen? Ook de andere gesprekken die ik voor het dossier ‘De eeuw van de vrouw’ voerde, maakten het verhaal er niet eenvoudiger op.
Gelukkig maar. Bij i-mens is 93 procent van de medewerkers vrouw en werkt meer dan drie kwart deeltijds. Netwerk tegen Armoede wees me erop dat een job hebben geen garantie is op economische zelfstandigheid. Niet elke vrouw ervaart dezelfde barrières. Niet elke vrouw wil hetzelfde. En wat voor de ene een keuze is, is dat voor de andere veel minder.
Laat ons dus wat voorzichtiger zijn met de vraag of vrouwen vandaag de ‘juiste’ keuzes maken. Voltijds of deeltijds werken, thuisblijven, kinderen krijgen, ondernemer worden of voor een leidinggevende functie gaan: achter elke keuze zit een context die mee bepaalt wat haalbaar en aantrekkelijk is.
Dat is wat Kvennafrí vijftig jaar later nog altijd zo interessant maakt. De IJslandse vrouwen maakten één dag zichtbaar hoeveel betaald werk mogelijk werd gemaakt door het werk dat thuis gebeurde. Vandaag ziet de arbeidsmarkt er helemaal anders uit, maar die wisselwerking is er nog altijd. Hoe vrij is een vrije keuze? Na het maken van dit dossier vind ik dat alvast een veel interessantere vraag dan welke keuze de juiste is.
It’s a great time to be in HR!
Lesley Arens
#ZigZagHR
