Het nieuws van de week werd deze keer gemaakt aan de tafel van Ruben Van Gucht, waar Roland Duchâtelet aanschoof om uit te leggen waarom de afbouw van de RSZ-voordelen voor profvoetballers schade zou toebrengen aan het zogenaamde Netto Binnenlands Geluk. Dat was in tijden van ferme begrotingsbesognes sowieso al aan de gewaagde kant, maar Duchâtelet deed er nog een schepje bovenop door de mogelijke opbrengst van die besparing te vergelijken met de tien miljard euro die volgens hem bespaard kan worden door te bezuinigen op de medische kosten van mensen in hun laatste levensjaar. Hun dokters zouden hen volgens Duchâtelet maar medicatie blijven toedienen en blijven opereren terwijl ze eigenlijk liever willen sterven. Hij ving bot bij de andere gasten aan tafel en ook op de sociale en minder sociale media ging men stevig in het verweer. Maar wat vindt de hr-professional daar nu van?
Een boek uit 1882
Zoals wel vaker in deze column is het belangrijk om eerst het bredere kader te belichten. In 1882 scheef Anthony Troloppe het boek The Fixed Period, waarin hij zich voorstelde hoe de agrarische maatschappij van het fictieve eiland Britannula er zou uitzien in 1980. Het boek draaide voornamelijk rond een wet die het leven van 68-jarige burgers beëindigde om hen onwaardig lijden te besparen (in een maatschappij met fysiek zware jobs) en om de overheidsuitgaven aan onproductieve burgers te verlagen. Die twee beweegredenen sluiten wel heel nauw aan bij wat Duchâtelet deze week op tafel wierp, al pinde die zich niet vast op een concrete leeftijd maar op een wazig concept als het laatste levensjaar. Alsof dat netjes te voorspellen valt.
Het boek van Troloppe kreeg extra bekendheid toen de Canadese fysicus William Osler er in 1905 naar refereerde tijdens zijn afscheidsrede aan de John Hopkins universiteit. Osler poneerde dat academici hun grootste creatieve en intellectuele verwezenlijkingen steevast voor hun veertigste behaalden en dat ze dus de wetenschappelijke vooruitgang zouden maximaliseren door op 60 op pensioen te gaan en plaats te maken voor de jongere generaties. Omdat hij zelf al 55 was, voegde hij er aan toe dat hij nu toch enigszins begon te twijfelen of de wet van Troloppe wel moest worden uitgevoerd.
Historisch onderzoek zou aantonen dat Osler een literaire grap beoogde, maar de media waren meedogenloos en reduceerden de berichtgeving voornamelijk tot de boodschap dat mensen volgens Osler op hun zestigste geëuthanaseerd moesten worden. Ook vandaag vind je op het internet het werkwoord ‘Oslerising’ terug, verwijzend naar het euthanaseren van mensen omwille van hun leeftijd. Duchâtelet voelde die meedogenloze media ook, maar hij kon er niét van verdacht worden een literaire grap te willen maken.
Wat je zegt, zegt alles over hoe je naar de wereld kijkt
Troloppe wou een denkbeeld aan de kaak stellen dat we ook vandaag nog vaak zien opduiken in het maatschappelijke debat: de economisering van de samenleving. Denk bijvoorbeeld aan de kwestie van de 576.000 langdurig zieken. Je kan dat bekijken vanuit het idee dat het vreselijk is dat zoveel mensen meer dan een jaar ziek zijn en dat het daarom onze plicht is om daar iets aan te doen.
Maar je kan het ook benaderen vanuit de vaststelling dat het ons 8 miljard euro kost en dat het daarom onze plicht is om er iets aan te doen. Duchâtelet lijkt de economisering genegen, waarin de homo economicus aan de knoppen zit en de kosten afweegt tegenover het financieel rendement. Anderen stellen zich eerder de vraag of alles in het leven winstgevend moet zijn en of een maatschappij ook niet gewoon zorgend mag zijn.
Laten we daarom minstens twee dingen onthouden uit de zaak-Duchâtelet. Ten eerste, dat het bedrijfseconomisch perspectief op hrm, gericht op efficiëntie en effectiviteit en gedreven door de homo economicus, nog steeds dominant is in veel bedrijven. Het zit ook vervat in de stijgende beurskoers die bedrijven vandaag vaak als beloning krijgen voor de aankondiging dat ze personeel op straat zullen zetten. Alsof snijden in de personeelskosten een vlekkeloze garantie is op strategisch succes, terwijl het eigenlijk gaat over wie er vertrekt, wie er blijft en hoe je de blijvers gelukkig houdt zodat ze de briljante ideëen blijven aanleveren waarmee je later kan pretenderen dat de reorganisatie een succes is geweest.
Het zit ook steeds meer in karikaturen van oudere werknemers die te duur zouden zijn in vergelijking met jongere krachten die minstens even productief zouden zijn. Terwijl het misschien net de ervaring van de oudere werknemers is die jouw organisatie door een crisis helpt waarbij jongere krachten niet weten wat hen overkomt. Ook in organisaties moeten we het bedrijfseconomisch perspectief in vraag blijven stellen door ook het sociaal-psychologische perspectief op hrm te blijven benoemen: mensen laten hun gevoelens niet achter aan de poorten van de organisatie en zijn meer dan de financiële waarde van hun arbeid op deze dag alleen.
Ten tweede bezondigen Troloppe, Osler en Duchâtelet er zich aan om een groep van mensen te herleiden tot hun leeftijd: 68 voor Troloppe, 40 en 60 voor Osler en mensen in hun laatste levensjaar voor Duchâtelet. We doen het ook nog vaak voor gender, alsof er een universele man en universele vrouw bestaat en niets anders. Het is een drang naar simplisme die ons blind maakt voor de nood aan personalisatie. Het mag geen doel worden van hr-professionals om iedereen te heroriënteren naar een nieuwe carrière als ze veertig worden, 4/5de stelsels aan te bieden omdat je werknemers tussen 28 en 35 van een kinderwens verdenkt en jouw 55-plussers als babysit van de kleinkinderen ziet. Goed hr hoort te gaan over wie je bent, niet over waartoe je lijkt te behoren.
Laten we deze week dus maar gebruiken om eens na te denken of we de belangrijke hangende dossiers eerder vanuit een bedrijfseconomische of sociaal-psychologische insteek benaderen, wat de impact zou zijn als we die insteek zouden omdraaien en hoe gepersonaliseerd onze plannen zijn voor onze werknemers. Zodat we niemand afserveren omwille van blind gewin of omwille van een groep waartoe ze niet behoren.
Ralf Caers
===
In zijn wekelijkse rubriek ‘Chili con Caers’ geeft Ralf Caers smaak aan de HR-actualiteit en roept hij op tot kritische reflectie
