Samenvatting
Werken tijdens ziekte is niet noodzakelijk problematisch, zolang het herstel niet in gevaar komt. Uit onderzoek van Mensura bij 1.023 werknemers blijkt dat 82% openstaat voor aangepast werk tijdens ziekte. Tegelijk stijgt het aandeel werknemers dat zegt altijd te werken, ook wanneer ze ziek zijn, van 4% in 2024 naar 27% in 2026. Vooral omdat het werk anders blijft liggen. Ook de bespreekbaarheid van mentale problemen gaat achteruit: amper 12% voelt zich comfortabel om daarover met de leidinggevende te praten, tegenover 24% twee jaar geleden. De uitdaging voor HR? Ruimte creëren voor wat mensen nog wél kunnen, zonder dat bereidheid omslaat in druk om te blijven presteren.
Volgens onderzoek van Mensura groeit de bereidheid om te werken tijdens ziekte, maar ook het presenteïsme en het taboe op mentale problemen nemen toe.
De grote meerderheid van werknemers sluit niet uit dat ze bij ziekte nog iets voor het werk doen, als hun gezondheid dat toelaat en de werkgever dat mogelijk helpt maken. Maar ook steevast gaan werken ondanks ziekte (‘presenteïsme’) neemt fors toe. Meer dan een kwart geeft aan altijd te gaan werken ‘omdat het werk anders blijft liggen’. In 2024 was dat nog 4%. Over gezondheid en welzijn kunnen bijna 7 op de 10 werknemers praten met hun leidinggevenden. Mentale problemen blijven echter taboe: slechts 12% van de werknemers kan of wil daarover spreken, een daling van 12 procentpunt ten opzichte van 2024. Dat blijkt uit het tweejaarlijkse verzuimonderzoek van Mensura, de grootste welzijns- en preventiedienst van het land bij meer dan 1000 werknemers in ons land.
Ziek of arbeidsongeschiktheid is lang niet altijd een zwart-witverhaal. Afhankelijk van de job en de aandoening kan er soms nog iets voor het werk worden gedaan. De werkgever kan dat makkelijker maken door ondersteunende maatregelen zoals een aangepast uurrooster, de mogelijkheid tot thuiswerk of een ander takenpakket.
Werknemers lijken daar meer en meer voor open te staan. 34% geeft aan bereid te zijn nog werk te verrichten, als dat het verdere herstel niet bemoeilijkt. Hun voornaamste motivatie is dat ‘ze zich nuttig willen voelen’. Nog eens 48% wil bij arbeidsongeschiktheid of ziekte minstens overwegen of ze nog inzetbaar zijn.
Ook de weerstand tegen het idee om te werken tijdens ziekte kalft af: minder dan één op de vijf van de werknemers (18%) vindt dat hun werkgever niet kan verwachten dat ze nog iets voor het werk doen, als hun ziektebeeld dat zou toelaten. Twee jaar geleden was dat nog 26%.
Bart Teuwen, verzuimexpert bij Mensura: “Ruim 8 op de 10 werknemers sluit alvast niet uit dat ze tijdens ziekte iets blijven doen voor het werk. Dat is een sterk signaal. Als werkgever moet je de bereidheid van werknemers dus kunnen beantwoorden. Wie vooraf nadenkt over wat mogelijk is binnen de organisatie, kan in goed overleg een oplossing op maat aanbieden wanneer het erop aankomt. Gebeurt die denkoefening niet op voorhand, dan blijven werkgever en werknemer noodgedwongen gebonden aan het papieren dictaat van het ziekteattest.”
Presenteïsme neemt sterk toe
De hoge bereidheid om nog een nuttige bijdrage te leveren in bepaalde situaties heeft mogelijk ook een keerzijde. Het risico op presenteïsme – toch gaan werken bij ziekte vanwege een interne of externe ervaring van druk – ligt op de loer. 81% geeft aan ‘al eens ziek te zijn gaan werken’. 27% gaat naar eigen zeggen zelfs altijd werken, ook bij ziekte. In 2024 lag dat cijfer nog op 4%. De meest genoemde reden is omdat het werk anders blijft liggen of deadlines niet gehaald worden.
Bart Teuwen, verzuimexpert bij Mensura: “Het is belangrijk om twee zaken goed uit elkaar houden: doorwerken onder druk, terwijl je eigenlijk moet herstellen, en in overleg bekijken wat nog wél kan, zonder je herstel in gevaar te brengen. Het eerste maakt mensen zieker. Kijk maar naar Vincent Kompany. Het tweede helpt hen net om verbonden te blijven. Wie alles op één hoop gooit, belandt opnieuw bij ‘ziek is volledig thuisblijven’. En daar wint niemand bij. Presenteïsme is een ervaring van dwang, die haaks staat op een goede balans tussen belasting en belastbaarheid. Werknemers die zich verplicht voelen om te werken bij ziekte, riskeren uiteindelijk zwaarder en langer uit te vallen, of steken bij virale infecties mogelijk collega’s op de werkvloer aan.”
Minder werknemers vinden alles bespreekbaar
Een cruciale schakel in de aanpak van verzuim is de dialoog tussen werkgever en werknemer. Op dat vlak doet het onderzoek van Mensura wel enkele rode lampjes branden. Werknemers voelen zich in het algemeen (67%) nochtans vrij comfortabel om met hun leidinggevende in gesprek te gaan over gezondheid en welzijn. Veel is daarbij bespreekbaar, zeker als het met het werk of met de oorzaak van de afwezigheid te maken heeft.
Meer verontrustend is de algemene dalende trend: het aandeel werknemers dat zich comfortabel voelt om alle onderwerpen te bespreken daalt van 47% in 2024 naar 34%. Vooral mentaal welzijn bespreken ligt moeilijk. Niet meer dan 12% voelt zich daar oké bij. Ook dat is een aanzienlijke daling: twee jaar geleden was dat nog 24%.
Bart Teuwen, verzuimexpert bij Mensura: “Dat werknemers zwijgen over hun mentaal welzijn tegen hun leidinggevende vind ik niet het meest verontrustende cijfer. Erger is dat op de totale groep van werknemers 14% ook niet praat met een vertrouwenspersoon, de arbeidsarts of zelfs een collega waar ze het goed mee doen. Wie het gevoel heeft er alleen voor te staan, zoekt pas hulp wanneer het niet meer gaat. Elke organisatie moet zorgen dat er minstens één veilige deur openstaat, en dat iedereen die deur weet te vinden. Eén op drie langdurig zieken is uitgevallen door mentale problemen. Een vangnet is dus essentieel om te voorkomen dat het zo ver komt.”
===
Over de cijfers
De resultaten komen uit het grote verzuimonderzoek dat onderzoeksbureau Indiville in opdracht van Mensura afnam bij 1023 werknemers. De bevraging werd ingevuld door arbeiders (16%), bedienden (54%) en ambtenaren (30%). De data werden gewogen om representatief te zijn voor België naar gewest, sector en bedrijfsgrootte.
