Van talenttekort naar talentecosysteem

Wat Sibelga, Keolis en Brainport Eindhoven ons leren over de samenwerking tussen werkgevers, onderwijs en overheid.

Werkgevers blijven zoeken naar kandidaten die onmiddellijk inzetbaar zijn. Sibelga en Keolis kozen voor een andere aanpak: ze gingen zelf opleiden en werkten daarvoor samen met onderwijs. In de nieuwe #ZigZagHR Actua Podcast, die op 1 september verschijnt, bekijken we samen met Olivier Lefèvre waarom talent vinden steeds meer een gezamenlijke opdracht wordt. Ook Brainport Eindhoven laat zien wat er mogelijk wordt wanneer zulke samenwerkingen uitgroeien tot een volwaardig ecosysteem.

Een diploma, relevante ervaring, de juiste technische vaardigheden en liefst ook nog onmiddellijk beschikbaar. Op een krappe arbeidsmarkt blijven werkgevers zoeken naar het spreekwoordelijke schaap met de vijf poten. Alleen wordt de kans steeds kleiner dat ze dat profiel ook vinden. In de nieuwe #ZigZagHR Actua Podcast, die op 1 september verschijnt, staan we daarom stil bij een andere benadering: wacht niet tot het perfecte profiel zich aandient, maar werk samen met het talent en de opleidingswereld om het zelf te ontwikkelen.

Twee praktijkvoorbeelden tonen hoe dat eruit kan zien: Netbeheerder Sibelga vond nauwelijks gespecialiseerde technici en werkte daarom samen met een Brusselse hogeschool een intensief opleidingstraject van vier maanden uit. Kandidaten hoefden nog geen kant-en-klare experts te zijn. Een technische basis en voldoende motivatie volstonden. Het traject leverde vijftien opgeleide kandidaten op die meteen aan de slag konden. Ook Keolis besloot niet langer uitsluitend te zoeken naar mensen die al over het juiste rijbewijs en de nodige ervaring beschikten. Via de Keolis Drivers Academy kan iedereen met een rijbewijs B gratis worden opgeleid tot buschauffeur. De 22-jarige Sergey, die voordien als lasser werkte, werd onlangs de vijfhonderdste chauffeur die via de academy afstudeerde. Sinds de oprichting ervan zag Keolis het aantal openstaande vacatures met twee derde afnemen.

Meer dan een antwoord op vacatures

Zo’n aanpak helpt werkgevers om vacatures in te vullen, het maakt dat ze minder afhankelijk worden van het talent dat ‘toevallig’ op de arbeidsmarkt beschikbaar is én ze bouwen een duurzamere instroom op. Ook voor kandidaten verandert de toegang tot werk. Ervaring of een specifiek diploma zijn niet langer de enige toegangstickets. Potentieel, motivatie en leervermogen krijgen meer gewicht, omdat de ontbrekende vaardigheden tijdens het traject worden ontwikkeld.

De samenwerking zorgt er bovendien voor dat opleidingen nauwer aansluiten bij de praktijk. Onderwijsinstellingen brengen hun pedagogische expertise in, terwijl werkgevers aangeven welke kennis en vaardigheden op de werkvloer nodig zijn. Keolis en Sibelga tonen wat één organisatie samen met opleidingspartners kan realiseren.

Stel je voor dat niet alleen individuele werkgevers, maar een volledige regio volgens die logica gaat werken…

Lessen uit Brainport Eindhoven

In het artikel ‘Hoe kan de Belgische economie groeien? Nederlandse lessen uit Brainport Eindhoven’ onderzoekt journalist Stéphanie Romans voor De Tijd wat België kan leren van de hoogtechnologische regio rond Eindhoven. In haar reportage vertrekt ze vanuit de economische vraag: hoe kan België sneller groeien en zo ook zijn overheidsfinanciën versterken?

Maar achter de economische prestaties van Brainport Eindhoven schuilt ook een bijzonder relevant arbeidsmarktverhaal. Bedrijven, onderwijsinstellingen en overheden werken er al sinds de jaren 90 intensief samen rond innovatie, opleiding en talentontwikkeling.

Die samenwerking ontstond initieel uit noodzaak. Na de sluiting van fabrieken van Philips en DAF verdwenen tienduizenden banen en kreeg de regio het etiket van industriële regio in verval. Overheden, bedrijven en onderwijsinstellingen besloten vervolgens om gezamenlijk in te zetten op de hoogtechnologische maakindustrie. En die keuze werd consequent volgehouden. Brainport telt vandaag ongeveer 7.000 hoogtechnologische maakbedrijven, met chipmachineproducent ASML als bekendste speler. Tussen 2014 en 2024 groeide de regionale economie volgens Brainport Development gemiddeld met 3,6 procent per jaar, tegenover gemiddeld 2 procent voor Nederland als geheel.

Studenten werken aan echte innovaties

De Technische Universiteit Eindhoven speelt een belangrijke rol in dat ecosysteem. In de Innovation Space werken honderden studenten in teams aan concrete technologische en maatschappelijke vraagstukken. Ze beperken zich niet tot theoretisch onderzoek, maar ontwikkelen ook prototypes, ze gaan op zoek naar financiering, communiceren over hun project en werken samen met bedrijven.

Ondernemingen investeren mee in die studententeams. Daardoor krijgen ze vroeg toegang tot nieuwe ideeën en technologieën, maar bouwen ze tegelijk een relatie op met toekomstige ingenieurs. Soms groeit een studentenproject uit tot een onderneming. De producent van hoogtechnologische batterijen Eleo ontstond bijvoorbeeld uit een studententeam dat een elektrische motorfiets ontwikkelde en er vervolgens de wereld mee rondreed. Onderwijs, innovatie en talentontwikkeling vormen er geen afzonderlijke werelden. Studenten leren in de praktijk, bedrijven krijgen toegang tot kennis en talent en de regio vergroot haar vermogen om nieuwe economische activiteiten te ontwikkelen.

Werkgevers kijken verder dan hun bedrijfspoort

En de samenwerking stopt niet bij opleiding en innovatie. De snelle groei van Brainport veroorzaakte tekorten aan woningen, leraren en ruimte. Ook daarbij keken bedrijven niet uitsluitend naar de overheid.

Ondernemingen investeren mee in woningbouw, omdat betaalbare huisvesting noodzakelijk is om medewerkers naar de regio te halen en er te houden. Ingenieurs van bedrijven zoals Philips en ASML geven een of twee dagen per week natuur- of scheikunde in het secundair onderwijs. Ze helpen daarmee het lerarentekort opvangen, brengen praktijkervaring in de klas en maken jongeren warm voor techniek.

Talentbeleid krijgt zo een veel ruimere betekenis dan rekrutering of leren en ontwikkelen binnen één organisatie. Het gaat ook over onderwijs, huisvesting, mobiliteit, innovatie en regionale ontwikkeling. Bedrijven erkennen dat hun eigen groei afhankelijk is van de omgeving waarin mensen leren, wonen en werken.

Vlaanderen heeft de bouwstenen

Ook Vlaanderen beschikt over sterke kennisinstellingen en economische clusters, zoals imec in Leuven, de biotechsector in Gent en de chemische industrie in Antwerpen. Volgens Silvia Lenaerts, de Vlaamse rector van de TU Eindhoven die in het artikel van Stéphanie Romans aan het woord komt, ontbreekt het hier echter vaker aan een gezamenlijke focus. Steden, provincies, onderwijsinstellingen en bedrijven ontwikkelen elk initiatieven, maar die sluiten onvoldoende op elkaar aan.

Brainport kiest bewust voor enkele domeinen waarin de regio internationaal een toppositie kan innemen. Vanuit die keuze wordt bekeken welke bedrijven, opleidingen, vaardigheden en voorzieningen nodig zijn om de volledige waardeketen te versterken.

Dat maakt Brainport niet tot een model dat Vlaanderen zomaar kan kopiëren. Ook Eindhoven kampt met groeipijnen, van een oververhitte woningmarkt tot een overbelast elektriciteitsnet. Maar het laat wel zien wat langdurige samenwerking kan opleveren wanneer partners zich niet alleen rond tijdelijke projecten verzamelen, maar zich verbinden aan een gedeelde koers.

Van losse initiatieven naar een talentecosysteem

Sibelga en Keolis tonen dat werkgevers niet veroordeeld zijn tot wachten en zoeken. Ze kunnen hun wervingscriteria verbreden, selecteren op potentieel en motivatie en samen met opleidingspartners nieuwe instroom creëren. En Brainport Eindhoven in Nederland toont wat de volgende stap kan zijn: van afzonderlijke opleidingstrajecten naar een ecosysteem waarin bedrijven, onderwijs en overheid samen bepalen welke vaardigheden een sector of regio op langere termijn nodig heeft.

Mijn opinie?

Wie talent uitsluitend probeert weg te halen bij andere werkgevers, verschuift het tekort en houdt de zero-sum game in stand. Wie zelf opleidt, vergroot de vijver. En wie dat samen met andere werkgevers, het onderwijs en de overheid doet, verandert de werking van de arbeidsmarkt. We spreken nu al jaren over de kloof tussen onderwijs en arbeidsmarkt. We suggereren daarmee dat het om twee parallelle werelden gaat waartussen iemand een brug hoort te bouwen. De voorbeelden van Sibelga, Keolis en Brainport maken duidelijk dat we wel degelijk verder kunnen gaan: onderwijs en arbeidsmarkt kunnen samen één ecosysteem vormen. Dat vraagt van HR wel meer dan vacatures publiceren en opleidingen inkopen. HR kan mee aan tafel zitten waar bedrijven, scholen, opleidingscentra en overheden de toekomstige talentnoden bepalen. De oplossingen bestaan al. Alleen behandelen we ze nog te vaak als inspirerende uitzonderingen. Het wordt tijd om er een structurele arbeidsmarktstrategie van te maken.