Samenvatting
Autonomie en ownership zijn aantrekkelijk, maar niet zonder risico. Terwijl bijna 9 op de 10 starters vertrouwen hebben in hun zaak, stijgt hun stress en nemen ze minder vakantie. Voor HR zit daar een belangrijke les: autonomie werkt pas duurzaam als ook ondersteuning en herstel goed georganiseerd zijn.
Startende zelfstandigen blijven opvallend optimistisch over hun toekomst, ondanks economische en geopolitieke onzekerheid. Tegelijk ervaren ze meer stress en nemen ze minder vakantie. De nieuwe Startersbarometer van Acerta legt daarmee een interessante spanning bloot die ook werkgevers aanbelangt: autonomie en ondernemerschap blijven aantrekkelijk, maar vrijheid heeft ook een keerzijde.
Bijna negen op de tien zelfstandigen die het voorbije jaar een zaak hebben opgestart, kijken positief naar de toekomst van hun onderneming. 72,5% zou, met de kennis van vandaag, opnieuw dezelfde stap zetten. Dat blijkt uit de tweejaarlijkse Startersbarometer van Acerta, waarvoor 902 recent gestarte zelfstandigen werden bevraagd. Dat optimisme is opvallend, want ondernemen wordt er niet gemakkelijker op. 44,5% ondervond moeilijkheden bij de opstart, tegenover 36,5% in 2024. Bijna een derde zegt bovendien dat de onstabiele politieke situatie onzekerheid creëert over de verdere groei van de onderneming.
Meer stress, minder vakantie
Die onzekerheid laat zich voelen. Het aandeel starters dat in redelijke mate stress ervaart, steeg van 38,4% in 2024 naar 44,8% vandaag. Nog eens 20,3% ervaart veel tot zeer veel stress. Tegelijk daalde het aandeel starters dat helemaal geen stress ervaart van 44,2% naar 34,9%. Ook de vakantie moet eraan geloven. Zelfstandigen in hoofdberoep namen tijdens hun eerste jaar mediaan 15 vakantiedagen, tegenover 20 twee jaar geleden. Bovendien is nog maar 32,8% van plan om in het tweede jaar meer vakantie te nemen, tegenover 38% in 2024.
Daarmee legt de Startersbarometer een interessante paradox bloot: mensen kiezen bewust voor de vrijheid en verantwoordelijkheid van het ondernemerschap en blijven daar sterk in geloven, terwijl diezelfde verantwoordelijkheid steeds meer druk lijkt mee te brengen.
Autonomie alleen is niet genoeg
Deze resultaten zijn ook relevant voor werkgevers en HR. Want autonomie, ownership en ondernemerschap zijn al langer begrippen die organisaties graag naar voren schuiven. Medewerkers krijgen meer verantwoordelijkheid, moeten initiatief nemen, zelf prioriteiten stellen en hun job mee vormgeven. De ervaring van zelfstandigen toont tegelijkertijd dat autonomie niet vanzelfsprekend tot meer welzijn leidt. Wie veel vrijheid krijgt, draagt vaak ook meer verantwoordelijkheid voor het resultaat. En wanneer de omstandigheden onzeker worden, kan de reflex ontstaan om harder te werken, minder afstand te nemen en herstel uit te stellen.
Autonomie geven betekent dus ook nadenken over de context waarin medewerkers die autonomie kunnen opnemen. Zijn prioriteiten voldoende duidelijk? Kunnen mensen aangeven dat de workload te hoog wordt? Is er ruimte om fouten te maken? Kunnen medewerkers daadwerkelijk loskoppelen van het werk? En voelen leidinggevenden zich mee verantwoordelijk voor die grenzen?
Vrijheid heeft een vangnet nodig
Els Schellens, Director Service Delivery bij Acerta, ziet in de cijfers vooral starters die ambitieus blijven, maar voorzichtiger worden. “We zien in de cijfers dat starters vandaag niet minder ambitieus zijn, maar wel voorzichtiger naar hun toekomst kijken. Dat is begrijpelijk in een context van stijgende kosten en geopolitieke spanningen. Tegelijkertijd tonen starters veel veerkracht: ruim zeven op tien zouden opnieuw voor het ondernemerschap kiezen.”
Voor zelfstandigen wijst Schellens daarom op het belang van een goede voorbereiding, financiële marge, verzekeringen en een correcte inschatting van kosten en administratie. Ook voor werknemers geldt een vergelijkbaar principe: vrijheid werkt beter wanneer er voldoende ondersteuning en bescherming tegenover staan.
