“Wie had gedacht dat een komische reeks als FC De Kampioenen ons iets kan leren over hoe medewerkers omgaan met misinformatie en polarisatie?”
Het meest verrassende hersenspinsel van de week kwam deze keer vanop LinkedIn, waar in een druk gelezen bijdrage beweerd werd dat de klungelige fratsen van Balthazar Boma en DDT een nefaste impact hebben gehad op de perceptie van ondernemerschap in Vlaanderen. Meer nog, een hele generatie zou onbewust zijn opgegroeid met een wantrouwen tegenover ondernemerschap. Je hebt daar misschien meteen een mening over, maar de reacties op de bijdrage ageren zowel voor als tegen de stelling. Welke lessen kan je hier als hr-professional uit trekken?
Gelet op wie de bijdrage op LinkedIn plaatste, moest ik meteen denken aan de theorie van psychologische inoculatie. Die veronderstelt dat onze gedachten werken zoals ons immuunsysteem. Net zoals we onze immuniteit kunnen versterken door tijdig een verzwakte dosis van een virus in te nemen, zouden we volgens de theorie onze overtuigingen kunnen beschermen door af en toe blootgesteld te worden aan bedenkelijke schijnaanvallen.
Als men een aanval op onze (positieve) percepties op ondernemerschap verwacht, zou deze onverwachte FC De Kampioenen-demonisering dus zeker zo’n schijnaanval kunnen zijn. Door kleine referenties toe te voegen naar recente uitschuivers rond ondernemerschap (meneer doktoor met de studiebeurs en zelfstandigen aan hun zwembad) lijkt zeker impliciet het beeld van een reeks van aanvallen te ontstaan. Dat is nuttig, omdat de theorie van de psychologische inoculatie voorhoudt dat een aanval op iemands overtuiging beter kan worden afgewend als mensen op voorhand worden gewaarschuwd dat er een aanval aankomt.
Ook in lijn met de theorie van de psychologische inoculatie is dat de schijnaanval zichzelf finaal ondergraaft: net zoals bij een virus moet het immers over een afgezwakte versie gaan. Dat wordt bekomen met de opvallende oproep ‘Leve Boma Worst (want voeding is big business in ons land), maar weg met Boma’. In nogal wat afleveringen van FC De Kampioenen wordt er meewarig gesproken over de smaak en de kwaliteit van een Boma worst. Het is dan ook incoherent om voor te houden dat die voorstelling van de worst de percepties over de voedingsindustrie niet zou geschaad hebben, terwijl de voorstelling van Boma zelf de percepties over ondernemerschap wél zou geschaad hebben. Het leren zoeken naar incoherenties is net ook een van de technieken die vaak gebruikt worden om mensen te wapenen tegen misinformatie. Net zoals de techniek om groepspolarisatie (wij-zij) te detecteren.
Ik ben dan ook erg benieuwd of we volgende week zullen lezen dat de bijdrage eigenlijk bedoeld was als een inoculatietechniek om ons geloof in ondernemers te versterken. Maar HR-professionals zien in dit verhaal mogelijks ook parallellen met het sociaal overleg of met conflicten tussen diverse strekkingen of departementen in de organisatie. Als men desinformatie verwacht om werknemers te beïnvloeden en naar een kant te trekken (groepspolarisatie), kan de techniek van psychologische inoculatie (waarschuwen, incoherenties en polarisatie herkennen, confrontatie met afgezwakte strategieën en manieren om ze aan te pakken) een preventief wapen zijn.
Tot slot denk je er als HR-professional ook best aan dat het weerleggen van een bewering niet noodzakelijk voldoende is om mensen volledig afstand te doen nemen van die bewering. Uit enkele studies blijkt dat als iemand beweert dat een brand veroorzaakt werd door nalatigheid omdat er een bepaald product achtergelaten was op de werf, mensen die info niet volledig aan de kant schuiven als men later meedeelt dat het product niet aanwezig was op de werf en er dus geen nalatigheid was. De mensen in de studies lieten de misinformatie pas volledig los als het management communiceerde wat dan wél de oorzaak was van de brand. En als de echte oorzaak onbekend bleef, was het nog steeds nuttig om argwaan te stimuleren over waarom die misinformatie (achtergelaten product) uberhaupt gelanceerd werd.
Laten we deze week dus gebruiken om na te denken over hoe wij onze medewerkers voorbereiden op misinformatie in organisatie, of we hen voldoende inoculeren en of we de waarheid wel goed aanbrengen eens ze bekend raakt. Want als we iets leren van FC De Kampioenen is het toch wel dat er vaak een misverstand aan de basis van de problemen ligt…
Ralf Caers
===
In zijn wekelijkse rubriek ‘Chili con Caers’ geeft Ralf Caers smaak aan de HR-actualiteit en roept hij op tot kritische reflectie
