Een goed afscheid begint jaren vóór het vertrek
Aquafin en Antwerp Management School delen de eerste inzichten uit hun lopende kennispartnerschap rond duurzame inzetbaarheid en de eindeloopbaanfase van medewerkers vanaf 55 jaar. Het onderzoek maakt duidelijk dat deze fase te weinig aandacht krijgt én dat oudere medewerkers allerminst één homogene groep vormen. Op basis van dieptegesprekken met 55- en 60-plussers bij Aquafin ontwikkelde Antwerp Management School een profielentypologie én een wetenschappelijk onderbouwd kader met aanbevelingen voor eindeloopbaan en offboarding. Het kader onderscheidt drie relevante momenten: de laatste 1.000, 100 en 20 werkdagen.
Organisaties investeren terecht in een goede start voor nieuwe medewerkers. Aan het andere uiteinde van de loopbaan blijft het echter vaak stil: offboarding wordt nog te vaak herleid tot praktische en administratieve handelingen vlak voor het vertrek.
Nu mensen langer aan het werk blijven, wordt het belangrijker om ook de jaren vóór het pensioen bewust vorm te geven. Een vertrek na een lange loopbaan raakt immers ook aan professionele identiteit, sociale contacten, opgebouwde expertise en de overgang naar een nieuwe levensfase. Ook een organisatie plukt de vruchten van een goed voorbereide en waarderende eindeloopbaanbegeleiding.
Dé oudere werknemer bestaat niet
De dieptegesprekken met Aquafin-medewerkers doorbreken het beeld dat oudere werknemers vooral aftellen naar hun pensioen. Sommigen kijken uit naar meer vrijheid, anderen willen actief blijven vanwege sociale contacten, financiële zekerheid, erkenning, nieuwe uitdagingen of de kans om hun ervaring door te geven.
Eindeloopbaanbeleid vraagt daarom om maatwerk. Wat voor de ene medewerker werkt, past niet noodzakelijk voor een andere collega. Niet de leeftijd; maar het gesprek vormt het vertrekpunt: wat heeft iemand nodig, wat wil die persoon nog betekenen en hoe sluit dit aan bij wat de organisatie nodig heeft.
“Ik wil me niet afgeschreven voelen”, klinkt het bij een van de Aquafin-medewerkers die aan de dieptegesprekken deelnam.
Professor Peggy De Prins, Antwerp Management School: “De latere loopbaanfase wordt nog te vaak vanuit één veronderstelling bekeken: dat iedereen zo snel mogelijk wil stoppen. Onze gesprekken tonen een veel genuanceerder beeld. De ene medewerker zoekt flexibiliteit, de andere wil vooral kennis delen of verantwoordelijkheid blijven opnemen.”
Van zwaluw tot kat: profielen als gesprekshulp
Om die verschillen bespreekbaar te maken, werken Aquafin en Antwerp Management School met een profielentypologie, geïnspireerd op het dierenrijk. Die profielen zijn geen vaste etiketten of diagnoses. Ze bieden leidinggevenden en HR-professionals een hulpmiddel om het gesprek over de eindeloopbaan open en zonder vooroordelen te voeren.
- De zwaluw kijkt sterk uit naar de vrijheid van het pensioen.
- Het trekpaard blijft loyaal en plichtsbewust werken tot de pensioenleeftijd.
- De uil haalt energie uit mentoring, coaching en kennisoverdracht.
- De kameleon zoekt een werkbare balans tussen werk, privé en eventuele zorgtaken.
- De pauw wil erkenning, verantwoordelijkheid en professionele identiteit behouden.
- De vos ziet de latere loopbaan als een opstap naar een nieuw initiatief, project of richting.
- De dolfijn blijft vooral gemotiveerd door collega’s, sociale contacten en verbondenheid.
- De beer blijft mogelijk werken uit financiële noodzaak of met een beperkte belastbaarheid.
- De kat kijkt rustig en ontspannen naar de overgang naar pensioen.
Medewerkers kunnen zich in meerdere profielen herkennen en hun verwachtingen kunnen doorheen de tijd veranderen. De typologie helpt leidinggevenden daarom vooral om niet vanuit veronderstellingen te vertrekken, maar vanuit dialoog.
Een goed afscheid begint 1.000 werkdagen eerder
Aquafin en Antwerp Management School vertalen de onderzoeksinzichten naar een kader met praktische aanbevelingen. Dat kijkt bewust veel verder dan de laatste werkdag en maakt van offboarding een proces dat al enkele jaren vóór het penisoen begint.
Drie momenten staan centraal.
- In de laatste 1.000 werkdagen ligt de nadruk op een betekenisvolle invulling van de resterende loopbaan: welke taken geven energie, welke ambities of nieuwe ontwikkelingsbehoeften zijn er nog? Hoe kan opgebouwde expertise maximaal worden ingezet?
- In de laatste 100 werkdagen verschuift de aandacht naar kennisoverdracht, continuïteit en de voorbereiding op pensioen.
- De laatste 20 werkdagen staan in het teken van afronden, waardering en een persoonlijk afscheid.
Professor Sofie Jacobs, Antwerp Management School: “Offboarding mag niet beperkt blijven tot een administratieve checklist in de laatste weken. Wie al vroeger in gesprek gaat over motivatie, ambities en expertise, creëert ruimte voor gerichte kennisoverdracht én voor een afscheid dat recht doet aan de loopbaan van de medewerker.”
Het offboardingskader is geen rigide checklist, maar bundelt inzichten een aanbevelingen die Aquafin verder kan vertalen naar zijn eindeloopbaanbeleid. Het maakt tijdig ruimte maakt voor dialoog, reflectie, gerichte ondersteuning en passende afscheidsrituelen. Voor Aquafin is het belangrijk dat dit kader niet alleen vanuit de eigen HR-praktijk is opgebouwd, maar vertrekt vanuit wetenschappelijk onderzoek en de ervaringen van medewerkers zelf.
Sabine Schellens, directeur HR en Organisatieontwikkeling Aquafin: “Nu loopbanen langer worden, willen we het thema eindeloopbaan ook actief in onze processen en gesprekken opnemen. We willen dat medewerkers ook in de laatste jaren van hun loopbaan hun ervaring kunnen inzetten, zich blijven ontwikkelen en betekenisvol blijven bijdragen en dit op een werkbare manier. Dankzij de samenwerking met Antwerp Management School kunnen we dat beleid onderbouwen met inzichten uit onderzoek én met wat onze eigen medewerkers ons vertellen. Zo bouwen we aan een aanpak die zowel onze mensen als onze organisatie vooruithelpt.”
Kennis van buiten naar binnen brengen
De samenwerking past binnen de manier waarop Aquafin naar organisatieontwikkeling kijkt. De organisatie wil niet op een eiland werken, maar zoekt bewust verbinding met kennispartners en andere organisaties om nieuwe inzichten binnen te brengen en de eigen werking verder te ontwikkelen. Het kennispartnerschap met Antwerp Management School vertaalt academisch onderzoek zo naar een concreet instrument dat Aquafin in de eigen HR-praktijk kan toepassen.
Corporate Membership Network
Aquafin maakt als gevestigde corporate partner deel uit van het Corporate Membership Network van Antwerp Management School. Samen met organisaties als SD Worx, Elia en Mensura vormt het een open netwerk waarin kennisdeling, samenwerking en innovatie centraal staan. Aquafin is daarnaast ook lid van de Dean’s Club.
