In de oktober-editie van de ZigZagHR Actua Podcast fileren Frank van der Sijpe en Lesley Arens opnieuw de arbeidsmarktactualiteit. Drie thema’s stonden centraal: het onderwijs, loonstransparantie en loopbanen. En zoals altijd werden ze geflankeerd door een cijfer, een onderzoek, een boek en een quote van de maand.
Onderwijs: investeren we in gelijkheid of in ambitie?
“Het geld is er, de resultaten niet.”
België behoort tot de Europese top als het gaat om onderwijsbudgetten: bijna 6% van het BBP gaat naar onderwijs. Toch halen we geen topresultaten. De PISA-scores van Vlaamse scholieren in wiskunde en lezen zakken al jaren, het lerarentekort loopt op tot 3.700 vacatures en een derde van de middelbare scholieren neemt bijles. Belgische studenten doen er bovendien langer over om af te studeren dan hun Europese leeftijdsgenoten.
Frank ziet een rode draad: “We zijn geobsedeerd door gelijkheid, maar verliezen ambitie uit het oog. Dat vertaalt zich in een zesjescultuur: voldoende is goed genoeg. Uit internationale onderzoeken blijkt zelfs dat Vlaamse jongeren de laagste prestatiemotivatie hebben van alle PISA-landen.”
Die cultuur heeft ook gevolgen voor de arbeidsmarkt. Wie niet leert om uit te blinken of risico’s te nemen op school, doet dat waarschijnlijk later ook minder op de werkvloer. “En dat is gevaarlijk,” waarschuwt Frank, “want zonder prestatiedrang krijg je geen innovatie of ondernemerschap. Terwijl net dát onze economie vooruithelpt.”
Loontransparantie: nobel streven of paard van Troje?
De Europese richtlijn rond loonstransparantie wordt binnenkort ook in België wet. Het idee is terecht: gelijk loon voor gelijk werk. Maar Frank is kritisch en wijst op de mogelijke gevolgen en die kunnen volgens hem fors zijn:
- Beloningsverschillen legitimeren wordt moeilijker. Extra inzet, drive of intrapreneurship laten zich niet altijd eenvoudig objectiveren.
- Kmo’s krijgen een loodzware administratie. Grote bedrijven hebben functieclassificaties, maar veel kmo’s niet.
- Meer geschillen en reputatierisico’s. Werknemers kunnen sneller naar de rechtbank stappen.
Frank noemt het een paard van Troje. “Het streven naar gelijkheid is nobel, maar de bijwerkingen kunnen ambitie fnuiken. Wie gaat nog de extra mile als je er toch niet voor beloond wordt?”
Loopbanen: kamperen we liever dan klimmen?
Uit een grootschalige studie van Right Management en KU Leuven blijkt dat 77% van de Belgen van plan is bij hun huidige werkgever te blijven, terwijl slechts 19% de afgelopen vijf jaar van rol veranderde.
“Dat maakt ons eerder kampeerders dan bergbeklimmers,” zegt Frank. “Het illustreert onze risico-aversie. We kiezen voor zekerheid in plaats van avontuur, maar dat beperkt wel innovatie en wendbaarheid.”
Toch is er ook een kentering: volgens recent onderzoek wisselen vijftigplussers vaker van job, terwijl jongeren juist langer blijven hangen. “Dat is nieuw,” merkt Frank op. “Jongeren grijpen in deze onzekere tijden naar zekerheid, ouderen durven meer springen.”
En er is positief nieuws: 4 op 5 werknemers zijn fier op hun werk (Tempo-Team, september 2025) en meer dan 1 op 3 vijftigplussers werkt autonoom gemotiveerd, een stijging met meer dan 50% sinds 2019.
“Autonomie en trots maken het verschil,” zegt Frank. “Als mensen intrinsiek gemotiveerd zijn, werken ze langer én met meer goesting. Dat is de enige manier om langer werken haalbaar te maken.”
Consultants: luchtverkopers of productiviteitsboosters?
Het cijfer van de maand is 3,6%. Zo groot is de productiviteitswinst die bedrijven gemiddeld boeken in de vijf jaar nadat ze strategische consultants inschakelden. Frank ziet het als een opsteker voor consultants, al blijft de vraag: is dit causaal of correlatie? Zijn bedrijven beter door consultants, of huren bedrijven die al goed bezig zijn consultants in?”
De kracht van Nudging
Belgen zitten gemiddeld 8,3 uur per dag, waarvan 60% werkgerelateerd. Infosessies over de risico’s? Nauwelijks effect. Maar een simpele aanpassing – bureaus standaard in sta-stand zetten – leidde tot 171% meer staand werken.
Frank: “Dit toont de kracht van nudging. Door de omgeving slim te ontwerpen, zet je mensen vanzelf op het juiste pad. Veel effectiever dan regels of sancties. Denk aan langdurig zieken: je krijgt mensen niet terug aan het werk met boetes, wel door een omgeving te creëren die hen uitnodigt.”
Wellbeing: kostenpost of businesscase?
Het boek van de maand, Why Workplace Well-Being Matters van Jan-Emmanuel De Neve, koppelt welzijn aan productiviteit.
Frank: “Welzijn is geen soft HR-thema. Het is keiharde business. Wie investeert in preventief welzijnsbeleid, verlaagt absenteïsme, trekt talent aan en verbetert de bottom line. Zeker in tijden van stijgende kosten en schaarste is dit een strategische hefboom.”
Het boek biedt evidence-based inzichten en grafieken, maar blijft tegelijk pragmatisch. Een aanrader voor CEO’s, finance directors, HR en preventieadviseurs.
Onderwijs: redden we de toekomst met liefde?
Luc Sels, afscheidnemend rector KU Leuven, citeerde Hannah Arendt bij zijn laatste proclamatie: “Onderwijs is het kantelpunt waarop we kiezen of we de wereld genoeg liefhebben om er verantwoordelijkheid voor te dragen.”
Frank besluit: “Een krachtige reminder, zeker nu de kwaliteit van ons onderwijs onder druk staat. Onderwijs is en blijft de hefboom voor productiviteit, welzijn en vernieuwing.”
