In tijden van infobesitas worden we om de oren geslagen met een enorme hoeveelheid aan informatie over HR-praktijken, tools en technologie. #ZigZagHR spreekt met Maarten Schenk, expert in factchecking en desinformatiebestrijding, over het belang van kritisch denken en Evidence Based HR.
“We worden allemaal overspoeld met informatie en trends. Het is dus ook voor HR-professionals cruciaal om terug te grijpen naar feitelijke gegevens en wetenschappelijk onderzoek”, begint Maarten Schenk. Hij begon met factchecking als hobby in zijn kelder. Zijn project Trendolizer evolueerde naar Lead Stories, een bedrijf dat nepnieuws blootlegt. Daarmee focuste hij onder andere in 2016 op het tegengaan van de beïnvloeding van de Amerikaanse presidentsverkiezingen tussen Hillary Clinton en Donald Trump. Ondertussen werkt hij met een team van zo’n zeventig factcheckers voor grote spelers als Facebook en TikTok.
Maarten onderscheidt drie groepen die fake news verspreiden: mensen met commerciële motieven, mensen met politieke beweegredenen en mensen met goede bedoelingen die zich hebben laten misleiden. “De derde groep zien we sinds de coronacrisis vaker terug. De pandemie heeft geleid tot een golf van desinformatie”, vertelt Maarten. “De Food and Drug Administration, het agentschap van de federale overheid van de VS dat de kwaliteit controleert van voedsel en medicijnen, publiceerde op haar website een bericht over het verlichten van de symptomen van een keelontsteking. Dat werd door veel mensen gedeeld, zonder kwade bedoelingen. Het gevolg was dat sommigen op den duur beweerden dat zout water gorgelen effectief het coronavirus uitschakelde, terwijl dat niet het geval is.”
De mechanismen achter fake news
“Het mechanisme achter desinformatie is vaak subtiel”, zegt Maarten. “Het draait dan om het selectief presenteren van waarheid en het weglaten van context, zodat het verhaal past binnen bepaalde overtuigingen. Mensen zijn vatbaarder voor beïnvloeding wanneer iets inspeelt op hun emoties of wanneer er handig gebruik wordt gemaakt van bestaande vooroordelen om een idee binnen te smokkelen. Neem nu een video van een vluchteling die verpleegkundigen aanviel in een Vlaams ziekenhuis. Dat bleek een oude video te zijn van een dronken Rus die ergens in Rusland twee verpleegkundigen in elkaar sloeg. ‘Ja maar, het had waar kunnen zijn, want er zijn wel migranten die oude vrouwen in elkaar slaan’, zegt men dan. ‘Bevestigingsbias’ heet die neiging om informatie te zoeken en te selecteren die onze bestaande overtuigin-gen ondersteunt. Eigenlijk is het niet verwonderlijk dat dat gebeurt. Mensen hebben weinig tijd. We stellen ons geen vragen bij uitspraken of beelden die emoties oproepen en onze vooroordelen bevestigen. Nochtans is net dat een signaal, want desinformatie speelt in op emoties en schakelt je rationele brein uit.”
3 tips voor evidence based HR
1 – Weet dat je niet hulpeloos bent. Denk twee keer na en gebruik je gezond verstand. Beantwoord de volgende vragen:
- Hoe weten we dat?
- Wie zegt dat? Weet die bron waarover ze spreekt?
- Zijn er andere motieven?
- Wat is het bewijs? Is die informatie effectief verschenen in een peer-reviewed wetenschappelijk artikel?
- Hoe groot was de bestudeerde groep?
2 – Durf naar de bron te gaan
Google het en kijk voorbij het eerste resultaat dat je vooroordeel bevestigt. Er zijn zoveel zombieverhalen die elk jaar terugkomen. Denk aan Blue Monday: de zogenaamde meest depressieve dag van het jaar gebaseerd op een zogezegde formule waarnaar nooit echt onderzoek gedaan is. Een PR-bureau schreef er ooit een persbericht over om lastminutereizen naar de zon te promoten. Velen nemen dat aan voor waar.
3 – Kritisch denken is het begin
In een tijd van overvloedige informatie is kritisch denken een van de belangrijkste vaardigheden die HR-professionals moeten ontwikkelen. Dat wil niet zeggen dat je automatisch het tegenovergestelde moet geloven van wat sommige mensen zeggen. Durf aannames in vraag te stellen. Als iets te mooi lijkt om waar te zijn, dan is dat waarschijnlijk zo. Maar zeker kan je pas zijn als je alle bronnen zelf hebt onderzocht. Alleen met een open en kritische geest kan je je als HR-professional wapenen tegen misleiding en effectieve beslissingen nemen voor de organisatie en de medewerkers.
Meer weten?
De Fake News Files: onthullingen van een bullshit detective Maarten Schenk – Lannoo
Maarten Schenk neemt je mee achter de schermen van fake news: wie verspreidt het, waarom en hoe?
Met zijn bedrijf Lead Stories traceert hij in real time wat viraal gaat en zoekt uit wat waar is en wat onzin.
